Nee, ik fraudeer nooit

Alleen collega's frauderen, de rest van Nederland neemt de regels wel nauw.

Opvattingen over wat welen niet door de beugel kan, verschillen sterk per land.

Fraude een belangrijk thema in het bedrijfsleven? Je zou het wel verwachten nu de rechtszaken tegen de voormalige top van Ahold in Nederland en van Enron in de VS in volle gang zijn. De eis van twintig maanden cel voor de oud-Ahold bestuurders Cees van der Hoeven en Michiel Meurs kon vorige week op veel instemming rekenen. Het Nederlandse volkssentiment: goed dat die officier van justitie een voorbeeld wil stellen.

Maar op de werkvloer van grote multinationals in Nederland zijn fraude, corruptie en oneerlijkheid nauwelijks onderwerp van gesprek, blijkt uit een gisteren gepubliceerd onderzoek van accountant Ernst & Young. Slechts drie procent van de werknemers noemt het als belangrijk aandachtspunt binnen hun bedrijf. Waar het echt om gaat is: winst maken, overnames doen en groeien.

Precies waar de grote bazen bij Ahold en Enron ook zó druk mee bezig waren dat ze het niet nauw genoeg namen met de regels. 'Juist de druk die door hoge doelstellingen ontstaat, is een belangrijke oorzaak van fraude', stelt Peter Schimmel van Ernst & Young. Hij leidde het onderzoek dat tegelijkertijd bij vijf West-Europese en drie Centraal-Europese bedrijven werd gehouden. Volgens Ernst & Young overtreedt jaarlijks één op de duizend werknemers op ernstige wijze de integriteitsregels en gaat bij bedrijven vijf tot zes procent van alle omzet verloren door frauduleus of onethisch gedrag.

Ligt het gevaar van nieuwe fraudezaken op de loer? Mede onder druk van strengere regelgeving hebben grote multinationals interne gedragscodes geformuleerd, kliklijnen geopend en klokkenluidersregelingen ingesteld. Dat is niet onopgemerkt gebleven: 88 procent van de werknemers vindt dat hun bedrijf duidelijke regels heeft over onethisch gedrag.

Maar houden ze zich er ook aan? Zelf natuurlijk wel: 85 procent van de ondervraagden geeft aan niets gedaan te hebben dat het daglicht niet kan verdragen en 65 procent zegt zelf het goede voorbeeld te geven. Nee, het zijn de collega's die het met de regels niet zo nauw nemen. Want een kwart denkt dat er vorig jaar meer fraude is gepleegd bij hun bedrijf dan naar buiten is gekomen. 'We hebben wel regels, maar Nederlanders zijn goed in doen wat ze zelf willen en denken daar ook mee weg te komen', zegt Schimmel. 'Oost-Europeanen en Duitsers zijn gezagsgetrouwer.'

Maar dat leidt niet altijd tot brandschoon gedrag. Juist Duitsland werd vorig jaar opgeschrikt door een aantal schandalen. Bij Volkswagen bleek de ondernemingsraad getrakteerd te zijn op seksreizen naar Brazilië, waarbij de Viagrapillen gratis werden verstrekt. Commerzbank was betrokken bij witwaspraktijken van Russische telecommaatschappijen en managers van Daimler-Chrysler verdienden bij door auto's illegaal te verhandelen.

Het loopt sterk uiteen waar werknemers uit verschillende landen zich druk over maken. Zo vindt 22 procent van de Polen, Tsjechen en Hongaren het geen probleem om zakenrelaties mee te nemen naar een stripteasetent, terwijl dat in Nederland als flink on-ethisch wordt gezien.

En waar maken Nederlanders zich wel druk om? Om collega's die hun privé-email ophalen op het werk. Kennelijk zijn Nederlanders heilige boontjes die op kantoor alleen maar met hun werk bezig zijn.

    • Daan van Lent