Groei, groei, groei

De Europese luchthavens groeien, dus moet ook Schiphol groter worden.

Die groei moet niet te veel worden belemmerd door milieugrenzen.

Schiphol moet groeien. Tot 2010 moet het aantal vluchten stijgen van 400.000 (nu) naar 500.000 (2010) en, in 2015, zo'n 600.000 per jaar. Daarom zullen de milieunormen flexibeler worden gemaakt. Wellicht kan er een zesde baan worden aangelegd. En ook zullen meer dan nu vrachtvluchten en vakantiereizen worden uitgeplaatst naar andere, kleinere luchthavens - Lelystad, bijvoorbeeld.

Zo staat het althans in een vertrouwelijk 'ontwerp kabinetsstandpunt' over de toekomst van Schiphol. Er kan natuurlijk nog van alles aan worden veranderd, zeiden de staatssecretarissen Melanie Schultz van Haegen (Verkeer en Waterstaat, VVD) en Pieter van Geel (Milieu, CDA), vorige week tijdens een spoeddebat.

En vandaag zullen ze dat waarschijnlijk wéér zeggen, wanneer de Tweede Kamer spreekt over het Schipholbeleid sinds de opening in 2003 van de 'vijfde baan', de Polderbaan. Want het kabinet neemt pas morgen een definitief besluit. Tot die tijd kun je er beter niet over praten, vindt staatssecretaris Van Geel: 'Een broedende kip moet je niet storen.'

Maar waarom moet Schiphol groeien? Allereerst, volgens het kabinet, omdat Schiphol mainport moet blijven. Dat wil zeggen: 'Een luchthaven met veel nationale, Europese en intercontinentale verbindingen'.

Schiphol is belangrijk voor de Nederlandse economie. De luchthaven is goed voor 79.000 tot 104.000 (directe en indirecte) arbeidsplaatsen. De 'toegevoegde waarde' van de luchthaven bedraagt tussen de 5,1 en 6,2 miljard euro, ongeveer 1,5 procent van de nationale economie.

Ook lokt Schiphol internationale bedrijven. Samen met de haven van Rotterdam is de luchthaven volgens het kabinet een unique selling point voor de Randstad.

Maar dat is niet het enige. Belangrijk in de overwegingen is ook dat de positie van de luchthaven niet onaantastbaar is. Schiphol is een zogenoemde hub, een knooppunt van internationale verbindingen, met 223 bestemmingen, ruim 42 miljoen passagiers en 403.000 vliegbewegingen per jaar: veel meer dan je in een klein land zou verwachten.

Na Londen, Parijs en Frankfurt is Schiphol de grootste luchthaven van Europa. Maar de luchthaven wordt op de hielen gezeten door Madrid. De Europese concurrenten groeien - dus moet Schiphol méégroeien. En die groei wil het kabinet niet te veel laten belemmeren door milieugrenzen: het is zo al moeilijk genoeg om in de concurrentieslag in de luchtvaart op de been te blijven.

Doorgroeien is mogelijk. 'In de komende periode zal de vraag naar vervoer van zowel passagiers als goederen toenemen met vier tot vijf procent per jaar', schreef de luchtvaartsector bijvoorbeeld vorig jaar in een beleidsdocument. En een studie van SEO Economisch Onderzoek in Amsterdam naar de kosten en baten van milieugrenzen, wees uit dat het verlies aan welvaart bij het beperken van de groei beduidend groter is dan de winst voor het milieu.

'Het gaat om enkele honderden miljoenen euro's, tegen hooguit enkele tientallen miljoenen', zegt Jaap de Wit, hoogleraar luchtvaarteconomie. De Wit verwacht dat bij een groei van de economie ook de groei van de luchtvaart doorzet: 'Bij een economische groei zie je een verhevigde echo in de luchtvaart.'

Of Schiphol van die mondiale groei als hub zal profiteren, hangt grotendeels af van het beleid van KLM en Air France. Maar dat er ook over tien jaar nog muziek zit in hub-luchthavens, is zeker. De Wit: 'Je zult altijd passagiers bij elkaar moeten schrapen om vliegtuigen vol te krijgen. Daarom worden er nu ook veel hub-luchthavens ontwikkeld in de Golfstaten, zoals in Dubai.'

Het nieuwe kabinetsbeleid is ook een voortzetting van het zogenoemde 'dubbelbesluit' van tien jaar geleden: de luchthaven mocht groeien, werd toen besloten, maar binnen wettelijke randvoorwaarden voor geluid, luchtverontreiniging en veiligheid.

'Een verstandige keuze', vindt luchtvaartjurist Pablo Mendes de Leon, directeur van het instituut voor lucht- en ruimterecht van de Leidse Universiteit. 'Je zou kunnen stellen dat het kabinet de kool en de geit wil sparen, maar ik zou niet weten hoe ze het anders moeten doen. Men probeert iedereen te vriend te houden. Dat lijkt de enig mogelijke strategie. We staan immers met de rug tegen de muur.'

De milieubeweging denkt daar héél anders over. 'Een horrorscenario', noemen ze bij Milieudefensie het voorlopige kabinetsstandpunt. 'Dit is het begin van onbeperkte groei', zeggen directeur Frank Köhler en campagneleider Joris Wijnhoven. Ook de oppositiefracties in de Tweede Kamer denken dat. 'Groei, groei, groei', is wat volgens deze partijen spreekt uit de voorlopige kabinetsplannen.

Wat hen betreft zal de discussie de komende maanden gaan over geluidsnormen. Die wil het kabinet nu gaan 'salderen'. Dit houdt in dat op één plaats jaarlijks méér lawaai mag worden gemaakt dan afgesproken, als elders in de omgeving het geluid de afgesproken limiet niet haalt. In totaliteit zou de hoeveelheid toegestaan geluid dan niet stijgen.

Tegen deze nieuwe norm is in de directe omgeving van de luchthaven al veel weerstand ontstaan. Ook milieubeweging en oppositie wijzen erop dat de norm in de praktijk straks 'gewoon méér herrie' betekent. Nu wordt de wettelijke milieuruimte nog niet 'volgevlogen', straks wel.

Joris Wijnhoven van Milieudefensie: 'Dat salderen slaat nergens op. Het is alsof een automobilist die te hard rijdt, geen bekeuring krijgt als hij tegen de politie zegt dat hij de volgende dag wat langzamer zal rijden.'

Een ander heet hangijzer is de bescherming tegen vlieglawaai voor bewoners van verder weg gelegen woongebieden, zoals Leiden en Castricum. Een Commissie Deskundigen Vliegtuiggeluid onder voorzitterschap van oud-senator Huib Eversdijk (CDA) wil dat ook in dit 'buitengebied' van Schiphol wettelijke grenzen komen tegen geluid.

Het kabinet wil daar, althans in de vertrouwelijke voorstellen, niet aan. Immers: zulke wettelijke grenzen 'kunnen leiden tot beperking van de groeiruimte van de luchtvaart'.

Lees hoe het kabinet denkt over de toekomst van luchthaven Schiphol op www.evaluatieschiphol.nl

Rectificatie / Gerectificeerd

De kaart bij het artikel Groei, groei, groei (12 april, pagina 4 en 5) vermeldt Schiphol -West en Schiphol -Zuid. Bedoeld zijn respectievelijk Schiphol -Zuid en Schiphol -Rijk.

    • Arjen Schreuder