Debat over Italië

Gespleten land

[...] Het tijdperk van de Cavaliere aan het hoofd van het land lijkt voorbij, terwijl het tweede tijdperk Prodi begint, met het vooruitzicht van een regering die zwak is qua zetelverdeling, bewerkelijk in de heterogeniteit van de coalitie, zwak en onzeker in zijn politieke cultuur: en desondanks volkomen legitiem. Want centrumlinks - volgens de officiële cijfers die we nu hebben - heeft uiteindelijk gewonnen, na de moeilijkste verkiezingsstrijd in de geschiedenis van onze republiek. [...]

Wat we nu zien is de werkelijkheid van een land dat in tweeën is gespleten, onwrikbaar in zijn verdeeldheid, die een vrucht is van uiteenlopende culturen, van elkaar verschillende legitieme belangen, tegen over elkaar staande en niet met elkaar te verzoenen waarden. Het is niet niks dat links de overhand heeft gekregen in het publieke discours van een land dat voor de helft doof is, waar de wachtwoorden solidariteit, gelijkheid, rechten en justitie met moeite worden aangehoord. [...] En toch heeft de Unie de overhand gekregen, krap maar duidelijk - alsof de overgebleven restjes wijsheid van een land onder druk in links meer dan in rechts de enige mogelijkheid zagen om de twee Italiës bij elkaar te houden.

Waarom dan toch dat wijdverbreide gevoel van een gemankeerde overwinning? Waarom heeft het succes een bittere smaak? Het antwoord is duidelijk, naar mijn mening: wegens de ontdekking dat, ook al heeft de Unie gewonnen, Berlusconi nog altijd bij de helft van het land aanslaat. Dat is een helft van Italië die na een avontuur van twaalf jaar, na vijf jaar slecht bestuur, na een overdreven en uitzinnige verkiezingscampagne (die de gematigde elementen bang had moeten maken) nog steeds voor Berlusconi kiest, ook al zijn er inmiddels gaten gekomen in de droom uit 1994. Die Berlusconi wil, niet om wat hij belooft maar om wat hij is - wat nu voor iedereen duidelijk is. Die helft kiest voor de stijl van Berlusconi op het moment dat die radicaler wordt, voor zijn beloften op het moment dat die weinig meer inhouden dan hemzelf; voor zijn beleid wanneer het revolutionair is en alle regels ondermijnt; voor zijn persoon als het vergrote en onontkoombare paradigma van modern rechts. Het is ongetwijfeld zo dat een deel van deze kiezers uit eigenbelang voor Berlusconi kiest en de uitnodiging van de Cavaliere volgt om op hun portemonnee te letten. Maar het is duidelijk dat een ander deel op Berlusconi stemt “tegen' zijn eigen belang, gezien de slechte resultaten van zijn regering, het onvermogen om hervormingen door te voeren, de nulgroei. En tot slot - en dit telt het meest - is er een deel van Italië dat sowieso voor Berlusconi stemt, uit ideologische overwegingen. [...]

Om echt te regeren, en niet alleen het te proberen, wat heeft Italiaans links dan nodig? Ik zou willen antwoorden: dat wat links niet heeft (en wat de kiezers dus niet konden vinden in de stembureaus): een duidelijke en heldere identiteit, een zelfbewustzijn. Dat dit nodig is, blijkt uit het goede resultaat van de partijen met een duidelijk gezicht, zoals Communistische Heroprichting, maar ook de Groenen en de Italiaanse communisten, zelfs Di Pietro. De problemen beginnen met de (sociaal-christelijke) Margherita [...] en vooral met de Ds (de Linkse Democraten) [...] Als een democratische partij voor Rutelli en Fassino (de leiders van de Margherita en de Ds) eerst een mogelijkheid waren, nu is het een noodzaak. [...] (Zo'n linkse eenheidspartij) moet een modern Europees stempel hebben en dat uitstralen; een nieuwe, noodzakelijkerwijze hervormingsgezinde identiteit; een sterke, radicale, maar op regeren gerichte cultuur. Dit moet de gelegenheid zijn om de leiding te vernieuwen, te beginnen aan de top, zonder angst en zonder terughoudendheid. Het moet dus iets nieuws zijn, iets wat meteen moet worden gedaan, met geloof erin en zonder listigheidjes. Alleen zo, door de aard van links te veranderen, kan het zijn lotsbestemming veranderen. En alleen zo kan links fungeren als spil en zwaartepunt van de regering-Prodi in deze moeilijke periode. [...]

(Commentaar van Ezio Mauro, hoofdredacteur van La Repubblica.)

De achilleshiel van Berlusconi

[...] Berlusconi neemt de tijd en zwalkt tussen een akkoord en pogingen de zaak te forceren, omdat hij vreest dat er iets gebeurt met zijn bedrijven. Zijn achilleshiel is het belangenconflict, en dat kan Prodi een kans bieden. Berlusconi moet zich open opstellen, om geen akkoord te hoeven sluiten dat als een strop om zijn nek zit. [...]

[De stemmen van Italianen in het buitenland laten zien dat] de nieuwe regering-Prodi het vertrouwen heeft gekregen van de nieuwe emigranten, de vrije beroepen en de intellectuelen die op zoek zijn gegaan naar dingen die ze in het vaderland niet vinden: respect, technocratie, beoordeeld worden op wat je kan, vrijheid van onderzoek en sociale groei. Prodi heeft zijn overwinning aan hen te danken en doet er goed aan hun stijl en cultuur te gebruiken.[...]

(Commentator Gianni Rotta in de Corriere della Sera.)

Breng Italië weer op orde

De uitslag stelt ons in staat om snel te ontsnappen aan deze [...] voortdurende politieke strijd waarin iemand die geen partij kiest, wordt afgeschilderd als een vijand die ongeloofwaardig moet worden gemaakt en niet als iemand die op een beschaafde manier zijn mening wil uiten. Nu moeten de politici, allemaal, deze kans aangrijpen om dit land weer op orde te brengen. [...] Ik meen te hebben begrepen dat de kiezers met hun stem een duidelijke aanwijzing hebben gegeven aan de wereld van de politiek: hou op elkaar aan te vallen, werk samen aan de grote openstaande problemen: de toekomst van de jongeren, de concurrentiepositie van het industriële bestel en vooral van de kleine en middelgrote bedrijven, de solidariteit met de categorieën die minder vermogend zijn.[...]

(Ondernemer Diego Della Valle in een interview met La Repubblica.)

Oude verhalen

[...] Italië is nu gelijkelijk verdeeld in antagonistische politieke culturen die een soort identiteit zijn geworden, een manier van doen en denken [...] een land van rechts en een land van links die min of meer gedwongen zijn om samen te leven, hoewel ze verschillend zijn (of denken dat te zijn). Het zijn de golven van de bittere twisten uit onze twintigste eeuw die blijven breken op onze tegenwoordige tijd. We denken voortdurend dat het voorbij is, dat we die oude geschiedenis van fascisme en antifascisme, clericalisme en anticlericalisme, communisme en anticommunisme achter de rug hebben, maar iedere keer moeten we vaststellen dat dit niet waar is, dat die oude verhalen, ook al zijn ze aangepast met nieuwe gezichten en nieuwe symbolen, nog steeds ons heden domineren. [...] Dit resultaat lijkt een sombere schaduw te werpen over de toekomst van ons land. Daarom is het nu ieders absolute plicht zich op een verantwoordelijke manier te gedragen. Centrumrechts moet erin slagen bij zijn protest binnen de grenzen van de striktste institutionele correctheid te blijven. [...] De overwinnaars moeten laten zien dat zij hun zege waard zijn. [...] Romano Prodi heeft tijdens de campagne vaak gezegd dat hij Italië wil verenigen; het is tijd dat te proberen, hier en nu, meteen.[...]

(Commentaror Ernesto Galli della Loggia in de Corriere della Sera)