Berlusconi vecht zege Prodi aan

Premier Berlusconi verloor de verkiezingen met miniem verschil. Hij verlangt hertelling.

Winnaar Prodi weet zich nu al gegijzeld door klein-links.

Aanhangers van oppositieleider Prodi omhelzen elkaar op een kiezersbijeenkomst in Rome. Foto Reuters Supporters of Italy's opposition leader Romano Prodi's centre-left coalition embrace at a rally in central Rome April 10, 2006. Prodi claimed a knife-edge victory in Italy's general election on Tuesday, but Prime Minister Silvio Berlusconi's allies disputed the result and demanded a "scrupulous" check of the count. REUTERS/Giampiero Sposito Reuters

Wie in de Italiaanse ontbijtshows hoort praten over lekker eten en relatieproblemen, zou niet denken dat Italië hopeloos verdeeld is. Toch is dat de enige conclusie die kan worden getrokken uit de verkiezingsuitslag die zich in de nacht van maandag op dinsdag op dramatische wijze tergend langzaam ontvouwde.

Het land is politiek verdeeld tussen centrum-links en centrum-rechts. En deze politieke verdeeldheid is ook geografisch zichtbaar: het rijke Noord-Italië steunde Berlusconi, het midden was vanouds links en het arme zuiden koos in meerderheid voor Romano Prodi, leider van centrum-links, dat uiteindelijk een nipte overwinnig boekte bij een hoge opkomst (83,6 procent, tegen 81,4 procent in 2001)

'We hebben onszelf pijn gedaan', kopte de linkse krant Il Manifesto. 'De kiezers hebben geweigerd om het land in zijn geheel toe te vertrouwen aan een van beide coalities', zo stelt de Corriere della Sera. En daarmee staat Prodi volgens de krant voor de vraag 'hoe de rebus op te lossen die het land in tweeën splitst'.

Berlusconi weigerde gisteravond - in een eerste publieke reactie, meer dan een etmaal na het sluiten van de stemlokalen - zijn nederlaag te erkennen. De uitslag heeft 'nog te veel duistere kanten', zei hij. De premier sinds 2001 verlangde een nieuwe beoordeling van ongeldig verklaarde stemmen. 'Niemand kan zeggen dat hij gewonnen heeft, voordat de stemmen zijn herteld.'

Vlak voor Berlusconi's optreden maakte het ministerie van Binnenlandse Zaken bekend dat Prodi's centrum-linkse coalitie zowel in de Senaat als in de Kamer van Afgevaardigden een meerderheid had gehaald.

Prodi hoopte - geruggesteund door de peilingen - op een ruime overwinning, zodat hij snel over zou kunnen gaan tot de vorming van een regering om de vele problemen te lijf te gaan: oplopende staatsschuld, teruglopende export, uitblijven van economische groei en verarmde zuidelijke regio's. Ontwikkelingen die Italië de bijnaam 'zieke man van Europa' hebben bezorgd.

Na de krankzinnige verkiezingsnacht, waarin centrum-links eerst op ruime winst, toen op verlies en uiteindelijk weer op een minimale winst staat, claimde Prodi de overwinning. 'Het was een moeilijke strijd, maar we hebben gewonnen. Laten we nu de bladzijde omslaan.' Onduidelijk is of dat ook snel zal gebeuren, nu centrum-rechts de uitslag aanvecht. Een brede coalitie met centrum-rechts wees Prodi gisteren resoluut af.

Prodi krijgt het - hoe dan ook - moeilijk om met ferme hand te regeren. De kleine coalitiepartners beklemtonen nu al dat hun voorman alleen dankzij hen met de hakken over de sloot heeft gewonnen. Ze zullen dreigen tegen wetsvoorstellen te stemmen als ze op andere punten hun zin niet krijgen. Aangezien de meningsverschillen bij centrum-links over sociale zekerheid, economische politiek en invoering van samenlevingscontracten groot zijn, lijkt instabiliteit het onontkoombaar lot van Prodi's regering.

Filosoof Massimo Cacciari stelt dat regeren bij een gelijkspel alleen mogelijk is als de katholiek Prodi erin slaagt om enkele christen-democraten los te weken uit de centrum-rechtse oppositie. Maar dat is, erkent hij, 'moeilijk te realiseren'.

Behalve door de politieke polarisatie wordt de opdracht voor Prodi's coalitie nog eens extra ingewikkeld door de opnieuw gebleken territoriale tweedeling van Italië. Het rijke Noord-Italië heeft voor centrum-rechts en Berlusconi gestemd en het midden en zuiden zijn in meerderheid voor Prodi.

Het noorden, met honderdduizenden familiebedrijven, kampt met concurrentie van lagelonenlanden. Steeds meer bedrijven dreigen failliet te gaan, investeringen blijven uit. Kleine zelfstandigen, maar ook grotere bedrijven vragen minder bureaucratie en flexibeler arbeidswetten.

Het zuiden daarentegen heeft hele andere behoeften en vraagt om bescherming en steun van de staat, maatregelen die extra geld kosten. Het zuiden wil werkgelegenheidsprojecten van de overheid, betere opvang van werklozen en een krachtiger aanpak van de maffia.

De centrum-linkse regering zal de noordelijke en de zuidelijke behoeften in één politiek moeten zien te verenigen. Commentator Piero Ostellino van de Corriere della Sera: 'De grote vraag is of links gaat reageren op de behoeften van het noorden of op die van het zuiden?'

Prodi zelf gaf de ochtend na de bizarre verkiezingsnacht een antwoord: 'Met dit resultaat kunnen we het land regeren. Natuurlijk zullen we medewerking nodig hebben, maar ik heb al eerder gezegd: we zullen voor álle Italianen regeren. Niet voor een paar van hen.'