Schiphol is zaak van geld en politiek machtsspel

Het linkse college in Amsterdam verzet zich tegen verkoop van de luchthaven Schiphol. Minister Zalm biedt de gemeente nu geld en invloed in ruil voor de toezegging dat de staat de eigen aandelen wel mag verkopen.

Het is de gemeente tegen het Rijk - de macht van de politiek tegen de macht van het geld. Amsterdam, aandeelhouder in Schiphol, ligt dwars bij het voornemen van het kabinet om een minderheid van het overheidsbelang in de nationale trots te verkopen aan particuliere investeerders.

Politiek ligt de zaak helder: de gemeenteraad van Amsterdam is sinds jaar en dag tegen de privatisering, maar een meerderheid van de Tweede Kamer steunt het kabinet om maximaal 49,9 procent van de publieke aandelen te verkopen. Amsterdam kan de operatie juridisch blokkeren, maar loopt het risico aanzienlijke inkomsten mis te lopen.

In het collegeakkoord van PvdA en GroenLinks dat morgen wordt gepresenteerd, zal staan dat Amsterdam tegen de privatisering van de luchthaven blijft. Vorige week zeiden PvdA-fractievoorzitter Lodewijk Asscher en GroenLinks-fractievoorzitter Maarten van Poelgeest bij de presentatie van het concept van het collegeakkoord al dat de verkoop van de Amsterdamse aandelen van Schiphol onder het nieuwe college niet aan de orde is. Een consistente uitspraak, in het hoofdstedelijke PvdA-verkiezingsprogramma stond al expliciet dat Amsterdam “tegen privatisering blijft (...) en zijn aandelen dus niet verkoopt“. De gemeente Amsterdam heeft een aandeel van 21,8 procent in de luchthaven. De gemeente Rotterdam bezit 2,4 procent van de aandelen in Schiphol, maar zal zich niet tegen verkoop verzetten.

De vraag is ook niet of Amsterdam haar aandelen al dan niet van de hand zal doen, maar of de stad zich als aandeelhouder ook zal verzetten tegen verkoop van de staatsaandelen. Daarvoor is een statutenwijziging nodig en die kan Amsterdam blokkeren. Statutenwijziging kan alleen als viervijfde van de aandeelhouders daarmee instemmen.

Minister Zalm (Financiën, VVD) heeft onlangs in de Tweede Kamer gezegd dat hij een minderheidsbelang in Schiphol wil verkopen zodra de Eerste Kamer zich heeft uitgesproken over de Luchtvaartwet die onder meer regelt dat maximaal 49,9 procent van de aandelen in private handen mag zijn. Deze wet komt 23 mei in stemming in de Senaat. Zalm heeft voor zijn beleid steun van de coalitiepartijen D66, VVD en CDA. Als tegemoetkoming aan het CDA heeft hij toegezegd om maximaal een vijfde van de te verkopen aandelen “onderhands' onder te brengen bij institutionele beleggers die deze minimaal zeven jaar in bezit moeten houden.

Voor de verkoop aan private partijen zijn niet alleen een statutenwijziging nodig, maar ook een overeenkomst van de drie aandeelhouders - de Nederlandse Staat, Amsterdam, Rotterdam - over de onderlinge verdeling van de te verkopen aandelen. Zalm voert al geruime tijd overleg met Amsterdam over die privatisering en heeft zich er inmiddels bij neergelegd dat Amsterdam de aandelen niet zal verkopen.

Om te voorkomen dat Amsterdam zich zal verzetten tegen verkoop van het pakket staatsaandelen, heeft Zalm een financieel aanbod gedaan. Schiphol keert op korte termijn een “superdividend' van tussen de 500 miljoen en een miljard euro uit, te verdelen onder de huidige aandeelhouders. Daarnaast heeft Amsterdam de toezegging dat ze een extra commissaris mag benoemen en extra grond krijgt. “We gaan ervan uit dat de gemeente Amsterdam zich zal laten overtuigen door onze argumenten“, zegt een woordvoerder van het ministerie van Financiën.

En anders kan Zalm ook nog gebruik maken van politieke powerplay, zo liet hij eerder doorschemeren in de Tweede Kamer. Ook een hoofdstedelijk college van PvdA en GroenLinks is afhankelijk van financiële medewerking van het Rijk voor prestigieuze projecten als de Zuid-as en de afwikkeling van de financiële tekorten bij de aanleg van de Noord/Zuidmetrolijn in aanbouw.

Betrokkenen bij de Amsterdamse collegeonderhandelingen geven geen commentaar op de vraag of de stad zich ook zal verzetten tegen verkoop van de staatsaandelen. Het PvdA-verkiezingsprogramma maakt alleen melding van het niet verkopen van haar eigen aandelenpakket. “Schiphol heeft geen concurrenten, zodat privatisering zou betekenen dat een monopist op de markt wordt gezet“, luidt de argumentatie. Morgen geven PvdA en GroenLinks een toelichting op het programakkoord.

    • Roel Janssen Tom Kreling