Milieuridder moet nu compromissen gaan sluiten

Marijke Vos wordt wethouder in Amsterdam voor GroenLinks.

Na twaalf jaar oppositie voeren in de Tweede Kamer is ze het vragen stellen beu en wil ze zelf besturen.

Marijke Vos leerde in Wageningen het actiewereldje kennen. Vechten voor het milieu en de vrouwenbeweging. Foto Roel Rozenburg Rozenburg, Roel

Ooit op de PvdA gestemd? Marijke Vos niet. In mei vorig jaar was ze daar heel duidelijk over. 'Nooit! Die partij is gewoon rechts.' Vos is links, GroenLinks. Solidariteit en milieu. Als ze verf koopt voor haar huisje in Frankrijk moet het op waterbasis zijn. Koken doet ze biologisch.

Maar toen de PvdA in Amsterdam een maand geleden bij de verkiezingen veel zetels won, werd de hand naar die 'rechtse' partij snel uitgestoken. Over twee weken is het zover. Dan neemt GroenLinks plaats in het college van Amsterdam en wordt Vos wethouder. Zorg en Milieu, fluisteren bronnen op het stadhuis.

Twaalf jaar zat ze in de Tweede Kamer. Altijd in de oppositie. Vragen stellen en moties indienen. In 1994 boekte ze haar eerste succes met een motie over sluiting van de kerncentrale in de gemeente Borssele. Er zouden nog meer moties en vragen volgen. Over asielbeleid en de recente Schiphol-brand. Geen onderwerp was haar te min. Kosovo, het tbs-beleid, de Schiedammer parkmoord. Maar ook de dood van drie zwartpuntrifhaaien op de Miljonair Fair in Amsterdam. 'Is het de minister bekend wat de doodsoorzaak is? En deelt de minister het oordeel dat deze dieren niet als attractie op een beurs thuishoren?' vroeg ze in de Kamer.

Vos werd bekend als voorzitter van de parlementaire enquêtecommissie Bouwnijverheid, die in 2002 kartelvorming en fraude in de bouw onderzocht. Ze begon met weinig kennis van de bouwbranche en aanbestedingsprocedures. 'Meisje Vos', noemden de bouwondernemers haar smalend. Maar tijdens de openbare verhoren ging het er hard aan toe. De bouwers moesten toegeven dat ze meededen met prostitueebezoek, smeergeldpraktijken en illegale kartelvorming.

'Bij de commissie bouwfraude zag ze wat de resultaten zijn van concreet werk', zegt vriendin Jettie van den Houdt. 'Na die bouwtijd zei ze ook wel eens dat het minder leuk was in de landelijke politiek. De resultaten in de oppositiebanken waren mager, terwijl je wel telkens hetzelfde moest zeggen.' Ze wilde aan de andere kant van de tafel zitten. Besturen. En dus zei ze vorig jaar ja toen haar door de partij gevraagd werd of ze beschikbaar zou zijn als wethouder in Amsterdam.

Marijke Vos, wethouder. Het rooms-katholieke meisje uit Rosmalen, dat hockey en tennis speelde. Biologie studeerde in Wageningen en daar het actievoeren leerde. Ze liet zich wegslepen bij kerncentrale Dodewaard en kampeerde naast vliegbasis Volkel. In die tijd was de politiek nog ver weg. Vos draaide mee in het circuit van krakers, milieuactivisten en de vrouwenbeweging. 'Vreedzaam was het uitgangspunt', zegt ze zelf. 'Stenen gooien vond ik fout. Agenten zijn ook mensen.'

Na haar studie ging ze naar Amsterdam, waar ze voor Milieudefensie ging werken. Ze kwam al snel terecht in een vrouwenwoongroep aan de Keizersgracht. Daarna verhuisde ze naar woongroep de Kleine Hout, met haar man, journalist Maarten Evenblij, en haar zoon. Geen strikte ideologische overtuiging maar sociale overwegingen bond de groep samen, zegt oud-bewoner Jolanda Bakker. Daar hoorde ook sober leven bij. 'Waarom zou je allemaal een eigen wasmachine hebben?'

In 1989 werd GroenLinks opgericht, uit de CPN, EVP, PPR en PSP. De fusiepartij zocht mensen zonder 'verleden'. Vos had met haar werk voor Milieudefensie met al die partijen contact gehad. Ze kwam op de kandidatenlijst terecht - een onverkiesbare plek - maar werd eind dat jaar wel voorzitter van de partij.

En zo begon haar politieke carrière. Een maatschappelijke loopbaan. Dat was belangrijk, had haar moeder haar dochters altijd uitgelegd. Haar moeder, scheikundige, was daar zelf nooit aan toegekomen. 'Meiden, zorg dat je een eigen baan hebt, een eigen carrière', zei ze tegen haar kinderen, heeft Vos een paar keer in interviews verteld.

Haar moeder was ook degene die van haar dochter, al dan niet bewust, een milieuridder maakte. 'Thuis ging het erg over het rapport van de Club van Rome', herinnert haar zus Pauline Vos zich. 'Marijke en mijn moeder maakten zich zorgen om de bevindingen daarin. Maar Marijke ging een stap verder. Die wilde dat er consequenties getrokken werden en ging thuis vertellen hoe het huishouden daarop ingericht moest worden.'

Kan een voormalige actievoerder compromissen sluiten? En toch haar groene principes naleven? Hoe moeilijk dat laatste is, blijkt uit haar nevenbestaan als biologische boer in Frankrijk. In 2004 kocht Vos met haar man en vrienden een wijngaard in Zuid-Frankrijk. Ze hebben 7 hectare wijngrond en 12 hectare graan en zonnebloemen. De zonnebloemen en graan worden op ecologische wijze verbouwd, maar met de wijn lukt dat niet. In de streek zit een geniepig goudkevertje, dat graag wijnstokken eet. Een ecologische oplossing voor dit kevertje is er niet. En dus bestrijdt Vos het beestje met milieuonvriendelijk spul. 'Maar als je niets doet, wordt de hele wijnteelt in dat gebied aangetast en kunnen complete oogsten worden vernietigd.'

In de tijd van de bouwfraude sleepte ze de dossiers mee tijdens de vakanties in Frankrijk. Zelf noemt Vos die commissie een hoogtepunt. 'Dat gaf me het gevoel dat je iets kon bereiken.' 'Klokkenluider' Ad Bos, de voormalig directeur van het Groningse bouwbedrijf Koop Tjuchem, bracht het allemaal aan het rollen. Volgens Bos is er uiteindelijk niet veel gebeurd met het werk van de commissie. 'De aanbevelingen van die commissie zijn nauwelijks overgenomen of uitgevoerd. En er hebben mensen uit de bouwbranche tijdens de verhoren meineed gepleegd. Daar is geen actie tegen ondernomen, terwijl Vos wel met die gedachte heeft rondgelopen. Blijkbaar zijn er in Den Haag toch krachten die dat kunnen tegenhouden en zijn dat krachten waar zij niet tegen is opgewassen.'

    • Tom Kreling Jos Verlaan