Grasduinen in dagboeken van schrijvers is geen straf

Oek de Jong: De wonderen van de heilbot. Dagboek 1997-2002.

Jan Wolkers: Dagboek 1969.

Op 6 juni 1997 stelt Oek de Jong vast dat hij is 'ontdaan van het laatste restje onsterfelijkheid'. Hij wordt dikker en hij klaagt over een verminderend zicht. Ook in geestelijk opzicht gaat het hem niet helemaal voor de wind. 'Goud maken van de modder van je leven', schrijft hij. 'Wie wil dat niet?' Maar hij gaat gebukt onder 'totale lamlendigheid'. Het is allemaal te volgen in De wonderen van de heilbot, een bundeling van vijf jaar dagboek (1997-2002). Via dit boek maken wij het ontstaan en de voltooiing mee van zijn roman Hokwerda's kind, en van het moeizame en wispelturige schrijfproces. Een lovende bespreking zet de kroon op het werk. 'De slag is gewonnen', jubelt hij op 26 oktober 2002.

Wat een verschil met Jan Wolkers, die ook een deel van zijn dagboekaantekeningen aan de openbaarheid prijsgeeft. In Dagboek 1969 maakt hij bijna terloops melding van zijn schrijfbesognes. Het is het jaar van Turks Fruit. Wolkers is 44. Op 16 mei 1969 schrijft hij de eerste bladzijden van de roman. Daarna werkt hij gestaag door, één à twee bladzijden per dag. Op 26 juli maakt hij melding van een kleine kink in de kabel, maar de volgende avond herneemt hij zich en op 2 augustus is hij tien bladzijden verder. Zonder noemenswaardige problemen voltooit hij de roman. Er is geen sprake van een presentatie of van opwinding. Het dagboek van Wolkers vervult een heel andere functie dan dat van Oek de Jong. Wolkers legt vast wat hij per dag ziet, hoort en meemaakt, minder om de schrijfhand los te maken, zo lijkt het, dan om zijn eigen observaties te bewaren. Zijn schrijverschap krijgt in het geheel van dagelijkse beslommeringen, geen bijzondere aandacht. Op zondag 6 juli noteert Wolkers: 'Om half twaalf pas op. Onder de koffie maakt Karina de peultjes schoon. Onder het eten luisteren we naar 'Biels'. Ko van Dijk is er erg goed in. Hij speelt zichzelf. Daarna gaan we aan het werk.'

De vraag is natuurlijk of de dagboeken iets toevoegen aan het beeld dat we al hadden van de twee schrijvers? Weinig. Wolkers rijst uit zijn Dagboek op als de energieke doener die wij allang kennen en De Jong komt naar voren als de bloedserieuze wikker en weger die in al zijn verhalen en romans aanwezig is. Intussen is het geen straf om te grasduinen in deze beschreven levens. Er staat van alles in. Wolkers maakt samen met Karina regelmatig reisjes naar Texel. En De Jong pendelt met Jeanne tussen Amsterdam en Muiderberg, waar hij geregeld de strijd aanbindt met de elementen in zijn zeilboot ('natuurgeweld doet me altijd goed').

Janet Luis

Augustus, 256 blz. € 17,90

De Bezige Bij, 160 blz. € 18,50

Augustus, 256 blz. € 17,90

De Bezige Bij, 160 blz. € 18,50