Geen diepzinnigheid, maar aardse verwondering

Joke van Leeuwen: Wuif de mussen uit.

Joke van Leeuwen: Wuif de mussen uit. Querido, 45 blz. 15,95 euro. Joke van LEEUWEN,auteur. foto VINCENT MENTZEL/NRCH ==F/C==Maastricht,26 sept. 2002 Mentzel, Vincent

Dubbele boodschap is een kenmerk van alles wat Joke van Leeuwen maakt en doet. Al meer dan een kwart eeuw schrijft ze voor kinderen en volwassenen, tekent ze en treedt ze op als cabaretière. En altijd laat ze lezers, kijkers en luisteraars in haar, al dan niet gespeelde verwarring delen. In Leestekenen was een combinatie van talenten daarbij onmisbaar, maar ook in haar kinderboeken en dichtbundels kruist ze vaak woord en beeld. Zo ondersteunen in haar nieuwe bundel, Wuif de mussen uit, vier emblematische tekeningen een woordspelige 'ontpopping' van 'rups' naar 'mens'. Maar welke ontpopping? In de tekeningen voltrekt zich een andere metamorfose dan in de taal.

Dat Joke van Leeuwen een fascinatie voor taal heeft bleek overduidelijk in haar drievoudig bekroonde kinderboek Iep! uit 1996. Woorden en hoe die klinken, hoe ze gespeld worden en wat ze betekenen komen in dat boek ter sprake alsof de grammatica en syntaxis nog moesten worden uitgevonden. Ook dat is een kenmerk van Van Leeuwen: alles wat je dacht te kennen vraagt nieuwe aandacht als zij het onder woorden brengt.

Het verraderlijke aan Van Leeuwens poëzie is de schijnbare eenvoud van haar woordenschat en het gebruik daarvan. Geen metrische roffel voert hier de boventoon, maar lichtvoetigheid. Geen verhevenheid, maar vleugels. Geen diepzinnigheid, maar aardse verwondering. Wuif de mussen uit biedt zeker een twintigtal fraaie voorbeelden. Sommige zijn simpel, zoals de openingsregels van 'Andermans hond'. 'Ik ging niet wandelen met de hond,' stellen die als vanzelfsprekend, 'de hond ging wandelen met mij.' Dat is direct herkenbaar. Maar wat herken je als lezer in een gedicht zoals 'Daar'?

Hadden er lang naar gezocht, maar wat lag

het daar prachtig, precies op zijn plaats.

Overal groeisel, verschiet en bedoening.

Alles kon rijmen, ook als het niet.

Zaten daar gretig te willen ontvangen

aan lange ontsplinterde tafels waarop,

nog gesloten, schenkbaar te tillen getink.

Kregen te lezen wat eetbaar kon, drinkbaar kon,

alles beschreven. Keken soms over de regels heen,

zagen daar groeisel, verschiet en bedoening.

Iemand riep: Drinkt u maar, drink maar, ik

kom dalijk bij u! - terwijl hij verdween.

Dit gaat over een restaurant, maar door vervreemdende ogen beschreven. Eerst lijkt het alsof de dichter een moderne variant van de 'locus amoenus' wil voorschotelen, de lieflijke plek waar de natuur de rust en zoete min haar kansen biedt. Maar het laatste couplet geeft een onverhoedse wending: de herberg blijkt een spookhuis.

Veel gedichten in Wuif de mussen uit lijken vooral een oefening in stoeien met woorden en beelden. Dat maakt deze poëzie zo aantrekkelijk. Maar zoals in elk afzonderlijk gedicht, kan ook de sfeer van de bundel per pagina veranderen. Dan stuit je als lezer ineens op een bezonken vers als 'Blijven'. De eerste drie woorden verwarren al. 'Iemand, oud nog' Niet 'oud al' of eenvoudigweg 'oud', maar 'oud nog'. En per couplet nemen de vraagtekens toe. Tot het ontroerende beeld van die handen van linde en eik, onder hun gezamenlijke schors. Dit is de poëzie waar al dat woordgestoei naar toeschreef.

Querido, 45 blz. € 15,95

Querido, 45 blz. € 15,95