Feestje in het midden

Johan Olde Kalter, scheidend hoofdredacteur van 's lands grootste krant, kreeg gisteren in Carré in Amsterdam vele honderden bezoekers op zijn afscheidsfeestje. Linkse bezoekers en ook rechtse, vroegere collega's, politici, vrienden - een zeer gemêleerd gezelschap, heb ik me laten vertellen. Nu is de 62-jarige Olde Kalter, weet ik nog uit eigen herinnering, dan ook een aardige man, die de kunst van het netwerken bovendien goed verstaat. Maar dat, persoonlijke genegenheid, kan niet de enige reden zijn dat het afscheid van deze langjarige hoofdredacteur van De Telegraaf een zó groot en gevarieerd publiek trekt. Nee, de diversiteit van de vrolijke feestgangers liet nog wat anders zien. Namelijk dat de krant van wakker Nederland allang niet meer haar kracht vooral zoekt in een soort volks isolement ter rechterzijde, wantrouwig jegens de bewoners van hogere etages, altijd klaar voor klagerige campagnes aangaande het lot van de gewone man, anti-intellectueel en antilinks en als het moest ook antiparlementair. Zoals de vrolijke stoet genodigden in Carré liet zien dat ook anderen, ook degenen die De Telegraaf een paar decennia geleden nog als een afkeurenswaardig en hoogst commercieel schotschrift zagen, daarover intussen heel anders zijn gaan denken.

Trouwens, wie afgelopen zaterdag een paginagroot vriendelijk afscheidsinterview met Olde Kalter in de Volkskrant had gelezen, had al een duidelijk beeld gekregen van de grote veranderingen die zich op dat stuk in medialand hebben voorgedaan. De wederzijdse vriendelijkheden buitelden over elkaar heen. Olde Kalter werd beschreven als “de onbetwiste leider“ van zijn krant, tegelijkertijd niettemin ook “one of the boys“ ter redactie. Zelf zegt hij minzaam er alle begrip voor te hebben dat prins Bernhard zijn grote, posterieur gepubliceerde serie afscheidsgesprekken met de Volkskrant voerde, en niet met De Telegraaf. Meer nog, hij zou dat zelf ook zo hebben gedaan, Bernhard wilde zo ook zijn draagvlak vergroten, meent Olde Kalter te weten en hij gunt de Volkskrant haar scoop dan ook ,,van harte“. Je zat je bij lezing soms af te vragen of de interviewer en de geïnterviewde zeg vijftien jaar geleden zouden hebben kunnen dromen dat zij samen zo ooit nog eens van harte graag een pagina vol zouden praten.

Olde Kalter geeft toe dat zijn krant minder rabiaat, ja misschien zelfs beschaafder is geworden, en dat zij onder zijn leiding naar het midden is gemanoeuvreerd. Hij had de bal kunnen terugkaatsen door te zeggen dat men daar kennelijk bij de Volkskrant ook zo over denkt, getuige dat gesprek van een pagina, dat dus eigenlijk als een gesprek in het grote Nederlandse midden kon worden gezien.

Veertig jaar geleden bestonden het Algemeen Handelsblad en de Nieuwe Rotterdamse Courant nog als zelfstandige, maar noodlijdende kranten. Uiteindelijk zouden zij fuseren in NRC Handelsblad, maar voor het zover was werden er in de tweede helft van de jaren zestig nog allerlei andere plannen bedacht om hun kosten te drukken en hun toekomstkansen te verbeteren. Zoals, het is nooit veel geworden, een plan tot technische (niet: redactionele) samenwerking met De Telegraaf in een zogeheten Unitel-fusie. Dat was in de tijd dat ter redactie van de NRC hardop werd geroepen dat het ,,naar geld stonk“ wanneer iemand van de advertentieafdeling zich liet zien. Er ging een storm van verontrusting door de redacties van Handelsblad en NRC en ook in progressief Holland. Hoewel men daar zelden echt aangedaan was van die twee kranten, zag menigeen met Unitel het einde van het vrije woord in aantocht. Een relatie met De Telegraaf, al was het een indirecte en al gold zij slechts de techniek, dat was in het polariserende Nederland van toen onbestaanbaar. Handelsblad-redacteuren als Jan Blokker en Hans Gruijters wilden dat einde niet afwachten en namen meteen ontslag. ,,Aan de overkant“ (bij De Telegraaf die toen tegenover het Handelsblad-gebouw huisde) ,,hebben ze nu de grootste lol“, sprak H.J.A. Hofland, destijds adjunct-hoofdredacteur Handelsblad, tot Blokker. Hij had gelijk.

Intussen is die polarisatie van ooit, een strijdmiddel om elkaar kiezers, leden en klanten af te pakken, verleden tijd geworden. Na acht jaar paars en een Fortuynse semi-revolte, waarin De Telegraaf zich opmerkelijk op afstand hield, zijn de thema's veranderd. Veiligheid, integratie, angst voor de veranderingen die de globalisering op de drempel legt alsook enig weergekeerd nationalisme en protectionisme zijn de thema's in een land waar bijna iedereen in het midden woont en in zijn beurs kijkt. Carré stond gisteren midden in Nederland. En zodoende werd het daar een mooi, druk afscheidsfeest.

J.M. Bik is medewerker van NRC Handelsblad.