U valt zo ontroerend samen met uw werk

Ze hadden me al veel eerder gevraagd een stukje te schrijven, Gerard Reve, terwijl u bezig was met sterven, volgens sommigen al gestorven was. Moest alleen het lichaam nog, dat aanwezig was gebleven, verzorgd wilde worden. Moest er nog gegeten en gedronken worden, gekakt, gepist, geslapen. En dat ene kleine stukje lukt me maar niet. Heb liggen woelen van de vraag waarom.

Een schrijver van wie ik boeken in huis heb, maar gisteren vond ik in de chaos van mijn eigen boekenkast alleen die ene kleine uitgave Tien vrolijke Verhalen. De Avonden ligt vast ergens achter waar ik niet bij kan. Nergens zag ik het neusje van Konijn.

'Kunst is geen schoonheid. In kunst wordt, als de kunstenaar talent en vakkennis heeft en niet te lui en te lamlendig is om zich rekenschap te geven, de waarheid geopenbaard. Die waarheid is lang niet altijd mooi. Die waarheid reinigt, bevrijdt, ontmaskert wat vals en onecht is, maar schoonheid zie ik er niet in. Of het zou zo zijn dat men dat woord verkeerd gebruikt, en er de schok, de hevige, duurzame ontroering mee bedoelt, die een waar kunstwerk altijd oproept.' Er is al veel gezegd, geschreven over u, zeker de laatste tijd. Vanmorgen stonden alle kranten vol. Een groot schrijver met veel invloed. Hoe groot precies? Ik weet het niet, ze zijn geloof ik nog aan het meten. Maar uw werk wordt al minder gelezen. Er zijn schrijvers die u roemen en prijzen en anderen die dat niet doen. De Avonden is voor de meesten het onbetwiste meesterwerk, maar Werther Nieland is ook briljant. Veel van uw collega's hebben het latere werk gelaten voor wat het is. Mulisch valt over uw stijl, die niet te vertalen is, en die er voor de grootheid van een werk niet toe doet, en zo wordt bij iedereen ook weer duidelijk wat het eigen plan is. O, en niet iedereen vond het nodig, het portretteren van uw aftakeling. Ik weet dat niet - en ook niet goed wanneer ik iets werkelijk ontluisterend vind. Hoe dan ook, het is allemaal een beetje 'de kroniek van een aangekondigde dood' geworden. Overal lag het draaiboek al klaar. Niet over zaniken, dat moet ook. Het zegt iets over uw belang. Veel foto's ook.

Voor sommigen monstert u nu aan op dat narrenschip van gelovige idioten. Anderen zien stralend licht. Weer anderen het stof. Voor uw partner Joop Schafthuizen is het om het even, als hij maar in de buurt kan zijn. Dat zei hij gisteren in het programma Woestijnruiters per telefoon, terwijl men in de studio uw leven en werk doornam. Krachtiger en intiemer en waardiger hoorde ik dat nog niet vaker.

Thom Hoffman las voor, op de enig goede manier. Wouter van Oorschot zei niet veel, en op de een of andere manier beviel me dat. Ja, wat is dit nu voor een raar, kinderlijk verslag?

Misschien is dat het dan ook, dit hele gedoe houdt me tegen. Ik wil me best uitspreken, maar nu niet. Omdat u zichzelf in uw werk hebt weggeschreven en er met alle tegenspraak, paradoxen en ironie merkwaardig en ontroerend mee samenvalt. Omdat het me eerlijk gezegd niet zoveel kan schelen of al uw boeken meesterwerken zijn. Het oeuvre lijkt me dat wel. Maar het is waar, u nu lezen vereist inspanning. Dood, liefde, eenzaamheid, religie, en dan ook nog ironie en die duizenden jongenskontjes. Toch, al een sluitend antwoord geven op de vraag of u over vijftig, honderd jaar nog gelezen wordt? Of er in 2056 scholieren, lezers, nieuwe, andere generaties zullen zijn onderweg naar hun einde die Nader tot U, Werther Nieland, De Avonden uit de kast zullen trekken of zullen downloaden van een site? Misschien gaat het niet meer gebeuren. Ik moet nog nadenken over de vraag of dat de uiteindelijke waarde van een schrijverschap bepaalt. Vooralsnog overheerst nog even de ontroering.

    • Manon Uphoff