Te veel zien is doodsteek voor de liefde

In Veertien Etsen Van Frans Lodewijk Pannekoek Voor Arbeiders Verklaard schrijft Gerard Reve: 'Zo was het: de mensen wilden altijd wat anders. Nauwelijks was er een boek van je uit, of ze vroegen je, wanneer ze weer iets nieuws van je hand mochten verwachten, waar ze 'reikhalzend naar uitzagen', en dat ze al evenmin zouden kopen.' Dat is een bijzonder aardige alinea, en dat is waar Reve ook echt goed in was, het schrijven van bijzonder aardige alinea's. Maar gesteld dat dit ooit waar is geweest in 1967, waar is het allang niet meer. De mensen willen niet altijd wat anders, ze willen altijd en steeds weer hetzelfde. Aan die wens heeft Reve voldaan.

De Avonden gaat over het onvermogen van je ouders te houden, of van wie dan ook te houden, en de schaamte, de schuld en de haat die dat met zich meebrengt. Frits van Egters voelt woede in zich opkomen bij het bekijken van papa's wratten en hij mag geloven dat hij zonder die wratten wel van zijn vader had gehouden. De lezer weet beter. Ook als papa de wratten had weggehaald was het Frits onmogelijk geweest afdoende van zijn ouders te houden. Hij ziet en hoort te veel. Dat is de doodsteek voor de liefde. Daarom moet de liefde uitbesteed worden aan de Almachtige en Zijn Plaatsvervangers in de hemel en op aarde. De mensen kunnen het niet, dan Hij maar.

In een interview in 1996 in deze krant verklaarde Reve dat hij zijn vader haatte en dat hij blij is dat hij dood is. Vanuit marketingtechnisch oogpunt gezien was het waarschijnlijk de juiste uitspraak op de juiste plaats. Maar het is moeilijk, vrijwel onmogelijk, te geloven dat Reve de waarheid spreekt, en dat maakt de lezer ongemakkelijk.

Bij Reve zie je de afstand tussen winkelier en schrijver steeds kleiner worden. Hij heeft gelijk als hij Remco Campert de 'nationale chroniqueur van het leven der Leidsepleinkabouters' noemt, maar zelf is Reve de nationale chroniqueur van het leven der dessertlepels en suikerpotten.

In zijn dankrede bij het in ontvangst nemen van de P.C. Hooftprijs 1968 zegt Reve: 'Maar als ik deze hoge onderscheiding zou mogen opvatten als de onvoorwaardelijke erkenning van het talent, dat in mij geplant is en dat zich misschien eens, in de toekomst, ten volle zal kunnen ontplooien...'

Ik vrees dat dat talent zich nooit ontplooid heeft, dat Reve zelf het uit alle macht de kop in heeft gedrukt.

Zijn thema, wat het betekent als je niet van je ouders kunt houden en eigenlijk van niemand kunt houden, is Reve met grote stappen ontvlucht.

In De Gebroeders Karamazov van Dostojewski zegt de starets: 'Vaders en leermeesters, ik heb vaak gedacht: wat is de hel? Ik ben van mening de de hel niets anders is dan het lijden veroorzaakt door het feit dat het niet meer mogelijk is lief te hebben.'

Over deze hel had Gerard Reve prachtige boeken kunnen schrijven.

Hij heeft het niet gedaan.

Dit is een door de auteur ingekorte en gewijzigde versie een stuk dat ter gelegenheid van Reves 80ste verjaardag in Het Parool verscheen

    • Arnon Grunberg