Reves grootheid

Zelfs in zijn nadagen wist Gerard Reve, die eergisteren na een lang ziekbed overleed, controverses op te roepen. Naast zijn groot schrijverschap was dit zijn onbetwistbare talent: de boel op stelten zetten. De laatste keer was het niet zozeer de schrijver zelf, als wel zijn levenspartner en manager Joop Schafthuizen die de aanleiding vormde. De volksschrijver zou in 2001 de Prijs der Nederlandse Letteren ontvangen, die driejaarlijks beurtelings naar een Vlaamse en een Nederlandse auteur gaat. De Koning der Belgen weigerde evenwel deze prestigieuze prijs uit te reiken omdat tegen Reves partner een gerechtelijk onderzoek liep wegens vermeende aanranding van een minderjarige jongen. Vlaanderen en Nederland stonden op stelten. Het was koninklijke kleinheid - gefluisterd werd dat Albert een kus van Reve vreesde - en eigenlijk onvergeeflijk.

Het voorval is typerend omdat er veel in zit wat Reve groot maakte: zijn unieke schrijverstalent, waarvoor hij in dat jaar beloond werd met de belangrijkste literaire prijs van de Lage Landen, en zijn vermogen om taboes te doorbreken, met name het taboe op homoseksualiteit. De prijsuitreiking moest in een 'waardige en ordentelijke' sfeer verlopen, lieten de ambtenaren des konings weten.

Mooie woorden, die zonder meer bij Reve pasten. Hij was een man die waardig en ordentelijk wilde zijn, en dat misschien ook was, maar die er een leven lang in slaagde de draak te steken met waardigheid en ordentelijkheid. In zijn boeken, maar ook in zijn vele gedenkwaardige publieke optredens. De manier waarop hij bijvoorbeeld de religie benaderde was altijd waardig, maar tegelijkertijd slaagde hij erin de pedanterie en zelfvoldaanheid van de roomsen en hun paus op mild-ironische wijze te kijk te zetten. Hij was een provocateur - maar wél een met stijl en grandeur.

Gerard Kornelis van het Reve was echter eerst en vooral een groot auteur. Zijn klassieker De Avonden was een meesterwerk omdat, totdat Reve het deed, niemand eerder zo pijnlijk gedetailleerd, intiem en toch met humor - kortom, in een geheel eigen stijl - de kwellende levensdagen van een jongeman tussen kerst en oud en nieuw had beschreven. Hij heeft veel navolgers gehad, maar er was er maar één zoals hij. Reve is er als eerste schrijver overtuigend in geslaagd om voor een breed publiek de herenliefde, de religie en de mystiek toegankelijk te maken. Dat is zijn verdienste geweest, waarvoor overigens pas in de jaren zestig, dus lang na het verschijnen van De Avonden (1947), de waardering begon toe te nemen.

Reve heeft menigmaal met zijn boeken ongekende opschudding veroorzaakt. Voor zijn Nader tot U (1966) werd hij vervolgd wegens godslastering. Uiteindelijk viel hem niets te verwijten, constateerde de Hoge Raad in 1968, waarna de schrijver - voorlopig van alle blaam gezuiverd - in 1969 de P.C. Hooftprijs mocht ontvangen.

Heeft Reve de tand des tijds doorstaan? Voor scholieren is hij geen verplicht auteur meer, maar hij wordt nog steeds gelezen. Wie bijvoorbeeld Moeder en Zoon (1980) nu herleest, kan slechts constateren dat het reviaans universum van alle tijden is. Dat tekent de echt groten.

Commentaren geven het standpunt van de krant, op basis van discussies tussen hoofdredactie en commentatoren. Reageren: lezerschrijft@nrc.nl