Reves flat

Toen ik hoorde dat Gerard Reve op sterven lag, besefte ik dat het tijd werd eindelijk naar Osdorp te gaan. Ik had het me vaak voorgenomen, maar het was er nooit van gekomen. Osdorp lonkte niet.

Gerard Reve en Osdorp.

Hoe onwaarschijnlijk de combinatie ook is, toch is ze enkele jaren werkelijkheid geweest. Reve woonde in Osdorp. Op het adres Dubbelmondehof 2-II. Dit intrigerende feit drong pas goed tot me door dankzij Ik haat Amsterdam... Amsterdam is een gedoemde stad, de onvolprezen wandelgids uit 1997 van Hans Hafkamp door het Amsterdam van Reve.

In de bloeitijd van zijn schrijversleven, de jaren zestig, woonde Reve onder meer op twee opvallend onopvallende adressen in Amsterdam. Eerst trok hij in 1963 vanuit het Amsterdamse centrum (Oudezijds Achterburgwal 55) naar de Eerste Rozendwarsstraat 9-boven ('dat krot'), een nauwe zijstraat van de Rozengracht in de Jordaan. Het was een bescheiden bovenwoning waar hij in 1966 na een brand uit moest. Hij was zelf niet thuis toen het gebeurde, hij hoorde ervan terwijl hij in zijn huisje in Greonterp zat. Daar bracht hij in die jaren ook veel tijd door. De gemeente Amsterdam bood hem daarop een flat aan in Osdorp aan de Dubbelmondehof.

Osdorp is een van de drie Westelijke Tuinsteden van Amsterdam, in de jaren vijftig van de vorige eeuw opgebouwd. Veel hoogbouw, veel groen, veel wind.

Reve voelde zich er aanvankelijk gelukkig. Hij had de drank weer eens afgezworen en wachtte op de publicatie van zijn nieuwe boek, Nader tot U. 'We (Reve en Willem alias Teigetje - F.A.) zijn erg tevreden met het nieuwe huis in Osdorp: stilte, ruimte, bomen & groen, uitzicht, en niet opnieuw duizenden guldens aan verbouwing etc. - ik ben die artistieke romantiek van de binnenstad ruimschoots moe', schrijft hij op 2 maart 1966 aan Josine Meijer. 'We kunnen daar de auto dag & nacht kwijt, zonder gekanker, getier, of gevaar van bekeuring. De bewoners zijn degelijke arbeiders: Algemene Woningbouw Vereniging - geen God, maar toch heel fatsoenlijke mensen (...) Al in geen weken ruzie meer. Ik moet je zeggen dat alles wonderbaarlijk is, & mijn begrip te boven gaat.'

Hij begint zelfs weer op vrouwen te vallen, schrijft hij, maar: 'Een vriend is toch beter, want vrouwen zijn altijd ziek, of verliezen een schoen, of beginnen bij het vertrek van de trein naar Zürich te menstrueren, zodat je voor duur geld van een kelner maandverband & pijnstillende tabletten moet huren: altijd wat.'

Het geluk kon niet duren. Een half jaar later heeft Reve zich een delirium gedronken en belandt in een ziekenhuis in Assen. 'Nu weet ik haarfijn, hoe de hel er uitziet', schrijft hij aan zijn vriend Frans Pannekoek.

Osdorp, veertig jaar later. Veel van de degelijke Hollandse arbeiders van Reve zijn weggetrokken. Het wemelt er van de sluiers en hoofddoekjes. Op het adres van Reve woont nu G. Gün. Het zijn nog steeds redelijk goed onderhouden flats met kleine ramen en een geel balkonnetje aan de voorzijde.

Dit was alles wat Reve uit zijn raam op tweehoog zag: een plantsoen van een meter of dertig diep, daarachter een breed front van flats met dezelfde hoogte - vier verdiepingen - als zijn eigen flatgebouw. Lelijk was het niet, wel beperkt, fantasieloos. Vanuit zijn achterkamer keek hij uit op een rij flats die nagenoeg identiek was aan de zijne. Nu zou hij een woud van schotelantennes zien.

De omgeving is op dit late middaguur nogal desolaat. Een vreemd idee dat Reve enkele jaren na het verschijnen van Op weg naar het einde als gevierd schrijver in deze nondescripte nieuwbouwwijk voor gezinnen wilde wonen. Toch moet hij zich hier, voor zijn doen, soms inderdaad gelukkig hebben gevoeld. Anders zou hij het er met zijn rusteloosheid geen twee jaar hebben uitgehouden. Pas op 31 december 1967 schrijft hij aan Josine Meijer dat ze weer gaan verhuizen, naar de Plantage Kerklaan 43-III. 'De flat die we nu bewonen is wel erg afgelegen, & Willem offert dagelijks 2 à 3 uur aan op en neer reizen.'

Ik loop de Dubbelmondehof uit en kom langs het lage gebouwtje van een tandarts. Op het raam een wervende tekst voor zijn mondhygiëniste. Voor wie werkt zij? 'Voor iedereen, niet alleen als u teruggetrokken of bloedend tandvlees hebt.'

Over die zin zou Reve niet ontevreden zijn geweest.

    • Frits Abrahams