Radiotegeltje

Elke werkdag op de radio: Kunststof van de NPS.

Het heeft iets weg van een eremis, met vaste rituelen.

Vroeger, heel lang geleden, gingen de mensen elke dag naar de kerk en baden een uur lang om troost, verlichting of een nieuw inzicht. Daar hebben de mensen nu geen tijd meer voor, want ze staan in de file. Gelukkig is er elke avond Kunststof op de radio, waarin wordt gesproken met een kunstenaar of iemand 'uit de wereld van de media'. Het is een kunstprogramma, maar het heeft kenmerken van een mis met vaste rituelen.

Wij, in de file of aan de keukentafel, moeten er iets van leren. De kunstenaar wordt voorgesteld als iemand met diepere emoties en diepere drijfveren, die leeft met 'passies', 'fascinaties' en 'obsessies'. Dat wortelt allemaal in een heftig leven en liefst ook in een heftige jeugd, waarover Jellie Brouwer, Petra Possel of Frénk van der Linden graag psychoanalytisch klinkende vragen stellen. De toon is serieus, de houding afwachtend en bewonderend, op het onderdanige af. Het wordt bepaald blijmoedig als er echte ellende van vroeger naar boven komt - daar worden wij met zijn allen toch maar weer mooi door gelouterd. Het is een zingevingsprogramma.

Ik luister graag, tijdens de afwas, maar houd mijn borsteltje stil bij de laatste vijf minuten. Dan wordt de gast, als in een echt evangelisch getuigenisprogramma, voor het blok gezet. Hij krijgt een tegel en moet daar iets op schrijven: een motto, een devies, een spreuk. Een tegeltjeswijsheid dus. Even is het stil. De gast doet wat paniekerig, de interviewer wacht af, wij ook. Stress, we horen de stift krassen, de eindtune klinkt. Het lijkt een spiritistische seance.

Wat heeft de voorganger doorgekregen? Soms een echte orakelspreuk: 'Een lopende hond vindt botten.' (Tommy Wieringa). Mooi. Of een verrassende variant op een oude spreuk: 'Angst is een goede raadgever.' (Daan Ekkel). Ook mooi. Er kan ook een overbekend adagium volgen: 'Minder is meer.' (Hans Sleutelaar). Of een oudewijvenwijsheid: 'En kijk je tóch achterom, neem een roze bril.' (Jasperina de Jong). Of een dooddoener: 'Het kan altijd beter!' (Joop van den Ende).Kunststof geeft ons dagelijks geestelijk voedsel, iets waar we over na mogen denken. Maar niet te lang, dan raak je in de war, zoals altijd met aforismen en agendawijsheden. 'Doe niet mee aan een zwemwedstrijd als je niet kan zwemmen' leert de ene kunstenaar (Tania Kross) ons. Maar net als je de raad tot je hebt genomen, zegt een ander (Franska Stuy) dat je toch het startblok op moet. 'Zorg dat je geen spijt krijgt van de risico's die je niet genomen hebt.' Wat moeten we doen: duiken of niet? Weet alles maar van tevoren. Van het concert des levens krijgt niemand een program.

Kunststof (NPS) elke werkdag op radio 1, 19.00 -20.00 uur.

    • Guus Middag