Jeugd Italië verliest belangstelling voor politiek

Hoe de uitslag van de Italiaanse verkiezingen vanmiddag ook uitpakt, de nieuwe premier is ten minste 66 jaar. 'Er is hier sprake van een heuse gerontocratie.'

Silvio Berlusconi en Romano Prodi, daartussen konden de Italianen gisteren en vanmiddag tot drie uur kiezen. De huidige premier en 69-jarige leider van het rechtse blok, of zijn 66-jarige uitdager van links.

Na de eerste dag hadden ruim 30 miljoen van de 47 miljoen kiesgerechtigden hun stem uitgebracht. Bij vorige verkiezingen was de opkomst onder jongeren altijd hoger dan onder ouderen. Maar dat kon dit jaar wel eens anders zijn. Italiaanse jongeren tellen steeds minder mee en voelen zich in de steek gelaten door de oude politici.

Mauro Cardella (28) uit Palermo heeft het er zo vlak voor de verkiezingen vaak over met zijn werkzoekende vrienden. Waarom verkondigen jongeren in Italië niet ook de revolutie, zoals in Frankrijk? Waarom komen ze niet in opstand tegen hun vaders en opa's die zo vasthouden aan hun machtsposities en het systeem verstoppen?

De Italiaanse jeugd heeft zeker zoveel reden om in opstand te komen als de Franse jeugd. De werkloosheid onder jongeren van 15 tot 24 jaar is in Italië 24,4 procent (Eurostat) met uitschieters tot 50 procent in het zuiden. In Frankrijk is het 21,6 procent, in Nederland 7,7 procent. In Nederland vindt driekwart van de afgestudeerden binnen een jaar een baan, in Italië lukt dat nog geen 20 procent. En toch is jeugdwerkloosheid geen hoofdthema bij de verkiezingscampagne en blijven de jongeren rustig.

Zo ook Mauro. Hij blijft naarstig zoeken naar werk en heeft geen recht op een uitkering. Hij heeft bedrijfseconomie gestudeerd en een postdoctorale opleiding gevolgd. Vorige maand nog was hij in Noord-Italië op zoek naar een baan. 'Als het me ooit in het noorden lukt, dan verdien ik straks misschien 1200 euro, terwijl ik 500 euro voor de huur van een kamer kwijt ben. Zo kun je toch geen gezin opbouwen?' Slaagt hij niet in Milaan, dan zal hij in Sicilië stage gaan lopen bij een boekhoudkundig bureau. 'Drie jaar stage zonder ook maar een cent te verdienen. Daarna een examen om tot de beroepsgroep te worden toegelaten. Pas dan word ik misschien in dienst genomen.'

Tito Boeri, topeconoom van de Bocconi universiteit in Milaan is net als Mauro 'verbaasd' dat de Italiaanse jongeren zo rustig blijven in vergelijking met hun Franse leeftijdgenoten. 'Jongeren vinden ook hier steeds minder vaak een vaste baan.'

Daarnaast kampen ze nog met een ander probleem. De vaders en opa's van Italië zijn verzot op de macht en willen zich liever niet laten opvolgen door de zonen en dochters. Dat is zo in de bedrijven, aan de universiteiten en in de politiek. 'Er is hier sprake van een heuse gerontocratie', aldus Boeri. De president van Italië, Carlo Azeglio Ciampi, is 85 jaar oud. En de jongste van de twee kandidaten voor het premierschap, de linkse Romano Prodi, is 66; zijn opponent, de rechtse Silvio Berlusconi 69. Beide heren denken er niet aan om vrijwillig plaats te maken.

Berlusconi, die zich gisteren met zijn 95-jarige moeder, 'Mamma Rosa', bij het stembureau meldde en haar voorzegde op wie ze moest stemmen, bevecht zijn eigen ouderdom met behulp van plastische chirurgie en met zijn lijfarts, die ook nog burgemeester is van de Siciliaanse stad Catania. Deze heeft Berlusconi, zo gaat het gerucht, een wonderdrankje voorgeschreven, waarmee hij minstens honderd jaar oud zou kunnen worden.

'Ik zou willen dat politici eens wat minder in hun eigen belang handelden en meer aan de jongeren zouden denken', zegt Luca, student fysica in Milaan. Van al zijn vrienden is niemand geïnteresseerd in politiek, 'omdat alles hetzelfde blijft en er niets verbetert', zegt hij.

Het grote probleem voor jongeren als Luca of Mauro is dat ze voor de oude politici steeds minder relevant worden. Er zijn inmiddels twee keer zoveel gepensioneerden in Italië als jongeren van 18 tot 30 jaar. Demograaf Andrea Vannucci spreekt van 'een dramatische situatie waarin de jongeren steeds minder tellen voor politici'. Vannucci: 'Italië is helaas een pionier in het proces van demografische veroudering. En dit heeft catastrofale gevolgen voor het pensioenstelsel, de gezondheidszorg en voor de jongeren die dat straks allemaal moeten bekostigen.'

Volgens Mauro zal de Italiaanse jeugd geen revolutie ontketenen, omdat 'iedereen te veel met zijn eigen leven bezig is'.

Het is als altijd in Italië de familie die vooralsnog als vangnet optreedt. 59 procent van de Italiaanse jongeren tot 35 jaar woont nog bij de ouders. Het onderdak is gratis, moeder doet de was en kookt het eten. Het grote probleem hierbij is volgens demografen echter dat de jeugd vertraagd volwassen wordt. Als hij al aan kinderen begint, krijgt de gemiddelde Italiaanse man zijn eerste kind pas op zijn 33ste. En daar blijft het dan vaak bij. Hierdoor zal de volgende generatie nog beperkter in omvang zijn.

    • Bas Mesters