Grimmig protest tegen koning Nepal

Er waren vier dagen van protest gepland, maar vandaag is in Nepal voor de vijfde dag landelijk gestaakt tegen het bewind van koning Gyanendra. Een groeiende menigte trotseert de harde hand van het leger.

De politie in Kathmandu gaat een demonstrant te lijf. De regering maakte bekend meer geweld te gebruiken als het nodig is, de oppositie neemt zich voor het protest voort te zetten. Foto AP Police officers beat up an opposition party supporter as hundreds of supporters protested against King Gyanendra defying a government imposed curfew in Katmandu, Nepal, Sunday, April 9, 2006. Curfew was imposed on the fourth day of a four-day strike to thwart an attempt by opposition parties to hold a large demonstration against the king. (AP Photo/Saurabh Das) Associated Press

Een avondklok gaat meestal 's avonds in, maar niet in Nepal. Daar mogen de inwoners tussen elf en zes uur overdag de deur niet uit. Als het donker is mogen ze weer naar buiten. Koning Gyanendra kondigde vandaag voor de derde opeenvolgende dag een rigoureus uitgaansverbod af, als antwoord op demonstraties en stakingen, georganiseerd door zeven politieke partijen.

Na de koninklijke coup van ruim veertien maanden geleden - de koning ontsloeg de regering en ontbond het parlement, nam zelf de macht in handen en beperkte de vrijheid van meningsuiting drastisch - is de openlijke tegenstand in het bergkoninkrijk niet zo groot en hevig geweest als sinds afgelopen donderdag. Daarvoor waren er al bijna dagelijks protesten in de verschillende delen van het land en schermutselingen met de oproerpolitie. Afgelopen weekeinde werden 500 demonstranten gearresteerd en vielen er drie doden. In New Delhi in India waren gisteren 20.000 Nepalezen op de been om te protesteren tegen het 'dictatoriale bewind' van de koning.

Het landelijke protest begint trekken van een massabeweging te vertonen, zegt de Nepalese journalist Rewati Sapkota, die vorig jaar naar India vluchtte uit angst voor arrestatie. Sapkota werkt voor een Nepalees televisiestation in New Delhi en onderhoudt dagelijks intensief contact met zijn geboorteland. 'Eerst waren het vooral politieke partijen en hun kaders die de straat op gingen, maar nu zie je ook advocaten, studenten, wetenschappers en de gewone man zich bij het protest aansluiten', zegt Rewati. 'Nooit eerder is de situatie zo kritiek geweest als nu.'

Nepal (26,3 miljoen inwoners) is sinds de jaren negentig verwikkeld in een strijd tussen maoïstische rebellen en de overheid, die tot op heden 13.000 levens heeft gekost. Grote delen van het land zijn in handen van maoïsten. Aanvankelijk waren deze guerrillastrijders uit op een communistische staat en afschaffing van de monarchie, maar de koninklijke staatsgreep heeft ze dichter bij de alliantie van de zeven belangrijkste oppositiepartijen gebracht. In november vorig jaar sloten de maoïsten en de oppositiepartijen een akkoord. In een recent interview liet de leider van de maoïsten, Prachanda, zelfs weten open te staan voor deelname aan een meerpartijenstelsel in Nepal.

In dat licht is het logisch dat de maoïsten zich hebben aangesloten bij de landelijke staking. Ze hebben een staakt-het-vuren afgekondigd in en rond Kathmandu om de demonstraties mogelijk te maken. De oppositie voelt zich gesterkt door de bijval. Zij heeft opgeroepen de staking door te zetten tot Gyanendra de democratie herstelt en keert zich niet langer af van de acties van de maoïsten. Die hebben met blokkades van de belangrijkste wegen geregeld het land platgelegd en daarmee in het bijzonder machtscentrum Kathmandu getroffen.

Volgens journalist Rewati verwachten Nepalese politici dat de koning opnieuw de noodtoestand zal afkondigen nu de situatie uit de hand dreigt te lopen. Vorig jaar liet Gyanendra na zijn machtsovername het vliegveld van Kathmandu sluiten, telefoon- en internetlijnen blokkeren en dag en nacht een overmacht aan militairen op straat marcheren.

De Nepalezen lijken nu genoeg te hebben van alle vrijheidsbeperkingen. Met regelmaat heeft Gyanendra journalisten, politici en activisten laten oppakken en vasthouden zonder enig vorm van proces. 'Vrijheid van meningsuiting bestaat niet meer in Nepal, journalisten worden aan de leiband gehouden of anders gearresteerd', zegt Rewati. Hij ontvluchtte Nepal toen hij werd getipt dat de politie hem wilde arresteren na een serie kritische artikelen over het bewind van de koning.

Als de koning besluit andermaal de noodtoestand uit te roepen is het land weer terug bij af. Vorig jaar was de noodtoestand volgens de koning nodig omdat de politiek er niet in geslaagd was de maoïsten aan de onderhandelingstafel te krijgen. Op dat argument kan hij nu in elk geval niet terugvallen.