Alles draait om geld in Nigeria

God, geld en geweld voeden een machtsstrijd in Nigeria. President Obasanjo en zijn vice-president Abubakar botsen frontaal. Of speelt Obasanjo alleen maar een spel?

President Obasanjo Foto AFP Nigerian President Olusegun Obasanjo talks while attending the session "Next steps for Africa" at the World Economic Forum in Davos 27 January 2006. AFP PHOTO ERIC FEFERBERG AFP

Het politieke jachtseizoen is geopend in Nigeria. 'Vice-president Atiku Abubakar probeert een dolk in de rug te steken van Obasanjo', fulmineerde een woordvoerder van de president vorig week. 'Schandalig, hij stelt zich niet trouw op. Hij moet aftreden.' Abubakars 'misdrijf' is dat hij zich schaarde bij de groeiende groep politici die ageert tegen een derde ambtstermijn van president Olusegun Obansanjo.

De president houdt de natie in spanning. Hij zegt te wachten op een signaal van God of de grondwet moet worden gewijzigd. Die wijziging is nodig om hem een derde keer aan de presidentsverkiezingen te laten meedoen. Voor wijziging is in het parlement een tweederde meerderheid vereist.

Obansanjo is een Afrikaanse leider van gewicht. Hij bemiddelde in de crisis in Zimbabwe en raadde persident Mugabe aan zich niet herkiesbaar te stellen. Hij waarschuwde Oeganda's president Museveni de grondwet niet te wijzigen om aan te blijven. En hij dwong in Togo verkiezingen af toen de zoon van de overleden president zijn vader zonder verkiezingen wilde opvolgen.

In eigen land is Obasanjo een verguisde leider. 'Hij denkt een Messias te zijn', hekelt Pat Utomi. 'De president heeft een gigantisch ego. De grondwet staat slechts twee ambtstermijnen toe maar hij wil aanblijven.' Utomi, hoofd van de Economische Hoge School in Lagos, was adviseur van Obasanjo.

Na vijftien jaar militair bestuur nam Obasanjo in 1999 de macht over. In 2003 liet hij zich herkiezen bij omstreden verkiezingen. In de ogen van het Westen en het zakenleven stond hij garant voor stabiliteit. Hij was de enige leider die het verdeelde Nigeria bijeen kon houden. In zijn tweede ambtstermijn begon hij voorzichtig aan economische hervormingen.

Nigeria is een van de meeste corrupte landen ter wereld. Alles draait om geld, ook in de politiek. 'Wil de president wetgeving tegen corruptie door de volksvertegenwoordiging krijgen dan moet hij smeergeld aan de parlementsleden betalen', lacht een waarnemer. Heeft Obasanjo de cultuur van corruptie kunnen ondermijnen? Een hoogleraar ethiek aan een universiteit van Lagos: 'Op regeringsniveau loopt iemand die smeergeld betaalt tegenwoordig risico. Dat is nieuw voor Nigeria. Maar geen zakenman kan hier opereren zonder aan corruptie mee te doen.'

De door Obasanjo opgericht Economic and Financial Crimes Commission werd een politiek machtsinstrument. Deze anticorruptiecommissie gaf de aanzet tot spectaculaire rechtszaken. Maar politieke motieven hebben de overhand gekregen bij de strijd tegen corruptie. Steeds vaker blijken zijn politieke tegenstanders van Obasanjo doelwit van de commissie, zoals gouverneurs van deelstaten die zijn derde ambtstermijn niet steunen.

God, geld en geweld voeden de vervroegd uitgebroken verkiezingsstrijd. Burgerwachten in de roerige Niger Delta bieden zich aan als stoottroepen voor politici. Andere groepen die door politici worden gefinancierd, wakkeren spanningen aan tussen moslims en christenen. Rellen over de Deense spotprenten leidden eerder dit jaar tot honderden doden in het islamitische noorden, gevolgd door wraakacties tegen islamieten in het overwegend christelijke zuiden. Obasanjo is een wedergeboren christen uit het zuiden, de vice-president een islamiet uit het noorden.

'Het geweld loopt uit de hand in de aanloop naar de verkiezingen'. oordeelt Pat Utomo. 'Het land staat aan de rand van de afgrond.'

Zakenman John Andeleki vindt die voorstelling te dramatisch. 'Nigeria staat altijd aan de rand van de afgrond en valt nooit naar beneden', meent hij. Hij gelooft niet dat Obasanjo zich beschikbaar stelt voor een derde ambtstermijn. 'Hij houdt bewust de natie in onzekerheid. Op die manier behoudt hij zijn invloed tot aan de verkiezingen. Anders loopt het patronagesysteem vast. Dan werkt de politiek in Nigeria niet meer.'

    • Koert Lindijer