Zieke wereldverbeteraars

Matthijs Rümke bouwt bij het Zuidelijk Toneel in Eindhoven aan een levendig, nieuw gezelschap dat zich geheel richt op het brengen van nieuw Nederlands repertoire. De eerste pannenkoeken zijn misschien niet helemaal gelukt, maar zijn gewaagde keuze voor moeilijke, filosofisch getinte toneelteksten die commentaar geven op de nieuws-werkelijkheid, is bewonderenswaardig. Zijn drieluik Walhalla is een minder geslaagd maar boeiend experiment.

Met in het achterhoofd de vraag 'is er nog plek voor idealisme', gaf Rümke drie toneelschrijvers opdracht een stuk te schrijven over een wereldverbeteraar. De drie stukken worden op één avond gespeeld, met dezelfde spelers en in hetzelfde decor. Het speelvlak is omringd door een haag van vlaggenmasten, waaraan citaten uit de stukken als slogans worden opgehangen. De kijkers zitten in banken tussen houten schotten, alsof ze in de snijzaal van een universiteit zitten, studenten die de ontleding van de wereldverbeteraars met klinische blik aanschouwen.

Erik-Ward Geerligs toont ons in Maatkamer een proefkonijn dat in een griezelig psychologisch experiment verzeild is geraakt. De getoonde martelmethodes zijn niet zo bijzonder, ergens tussen Kafka en Mengele. Boeiend is de vraag waarom het proefkonijn alles zo graag en vrijwillig ondergaat. Hij is een moderne wereldverbeteraar die zijn toch al mislukte leven offert aan de nieuwe God, de wetenschap. Als een intredende monnik staat hij per contract zijn organen, lichaam en verstandelijke vermogens af.

D'r was daar ook een hond van Peter de Graef lijkt een vervolg hierop: we zien een man in een dwangbuis zitten. Achter hem vertolken vijf acteurs de stemmen in zijn hoofd, zijn gevoelens en gedachtes. De man en zijn stemmen bereiden zich voor op een verklaring voor zijn psychiaters, over waarom hij live op de tv-zender Al Jazeera zijn penis heeft afgesneden (om zelfmoordterroristen te laten weten dat ze mietjes zijn). De gedachtes gaan echter alle kanten op en leiden niet dwingend naar de onthulling van de zelfverminking.

Laat de Arabieren binnen van Marijke Schermer is het duidelijkste, conventionele toneelstuk, maar ook het zwakste. Vanuit het perspectief van een elfjarige dochter zien we een linkse schrijver die de afschaffing bepleit van de door populisme uitgeholde democratie.

Rümkes levendige regie en de doorleefde hoofdrollen van Bert Luppes - onder meer als elfjarig meisje - maken de voorstelling aantrekkelijk, maar kunnen niet verhullen dat de drie teksten niet zo geslaagd zijn. De schrijvers hebben ook zulke excentrieke wereldverbeteraars uitgekozen dat het drieluik niets zinnigs zegt over hedendaags idealisme.

Voorstelling: Walhalla door het Zuidelijk Toneel. Gezien 6/4 Schouwburg, Eindhoven. Tournee t/m 27/5. Inl. 040-246 0656 of www.hzt.nl.
    • Wilfred Takken