Verdonk voor zetels, Rutte voor inhoud?

Het was nieuw zoals Rita Verdonk opkwam, daar tussen de standjes van die brave Bouw-RAI, helemaal opgespoten met zelfvertrouwen. Camera inkijken, positieve energie uitademen. Een echte kandidaat. Nederland gaat aan politiek doen. Niks sigarendozen, op de zeepkist en stemmen trekken.

Zij deed geen slechte Thatcher, trouwens. Ondanks haar vrij hoge pumps kwam Groot-Brittannië's ijzeren premier altijd een zaaltje binnenhollen alsof zij nog een berg werk had liggen en dus maar even kon blijven.

Verdonk was ook na een kwartiertje weer gevlogen, maar dat leek meer draaiboek dan drukte. Met een beetje oefenen gaan Verdonks schaarse sleutelzinnen ook nog spontaan klinken. Daar was Margaret Thatcher echt steengoed in: haar onliners waren lasergestuurde projectielen.

'Voor de duidelijkheid: ik doe het.' Verdonks openingszin was niet zo slim. Iedereen wist het al, en de erop volgende stilte kon de indruk wekken dat de bouwboys er niet koud of warm van werden. Dat krijg je als je opdracht hebt over de hoofden van je publiek naar de Huiskamer te lonken. Er zaten amper bouwers. Journalisten klappen niet, dat staat niet in hun CAO. Daarom worden Amerikaanse campagnemomenten altijd gestoffeerd met vertrouwd publiek.

Kay van de Linde, haar campagnemanager, heeft goed in die wereld rondgekeken. De message en niets dan de message, niet op vragen ingaan. Proberen zo lang mogelijk de news cycle te domineren. Vandaar de poging over een week spanning te creëren, die moest uitmonden in het RAI-moment. De kunst is om dan wel iets meer te bieden dan: ik ben wie ik zeg dat ik ben. Plus een paar punten die mild gezegd niet nieuw klinken.

Waarom zij wil? Om niet 'zo'n rampzalig links kabinet' te krijgen, omdat zij burgers verantwoordelijkheid wilteruggeven, omdat vier bejaarden in een verzorgingstehuiskamer niet kan, omdat onderwijzers terug in de klas en politiemensen terug op straat moeten. En de belastingen omlaag, opdat Nederlanders weer kunnen 'lachen om hun loonstrookje'. Waarschijnlijk doen de meesten dat nu al, maar niet om de reden die Verdonk bedoelt.

De minister van Vreemdelingenbeleid voelde wel aan dat zij met haar 'niet rechts, niet links, maar rechtdoorzee'-uitsmijter het laatste verschil van mening met haar rivaal voor het VVD-leiderschap wegpoetste. Daarom opperde zij, in antwoord op een vraag, dat zij van haar tegenstreven Mark Rutte verschilde qua 'duidelijkheid en daadkracht'. Moddergooien, Amerikaanse toestanden, werd allerwege geroepen.

Dat is een misverstand. Toen jarenlang gemarteld Vietnam-veteraan John McCain tijdens de Republikeinse voorverkiezingen in 2000 van lafheid en (anoniem) van een gekleurd, overspelig kind werd beschuldigd, was het enige resultaat dat McCain in het rasbewuste South Carolina een voorsprong van 19 procent kwijtraakte en Bush de kandidatuur won. Genadeloze smaad, zo ver zijn we hier nog niet.

Vrijwel iedereen die er in de VVD toe doet vreesde deze week Idols-gekte of kreeg splijtingsvisioenen, maar wie een open inschrijving houdt voor de topfunctie moet niet piepen als er wat rotjes afgaan. De VVD wilde in '92 de als hard en Fortuynist bekend staande Van de Linde niet huren om de tegenstanders van de VVD te bestrijden. Nu stroomlijnt hij een campagne binnen de partij.

Is dat een teken van verharding of vooruitgang? Iedereen mag de adviseurs kiezen met wie hij of zij denkt te kunnen winnen. Nederland moet nog steeds wennen aan meningsverschillen. Die willen we het liefst 'om de tafel' uitpraten. Maar democratie ís verschillen van mening netjes, zo nodig hard, maar ongewapend uitvechten.

Welke verschillen zijn er dan? Je leest dat Rutte linksig is en Verdonk beter op rechts de oorlog kan winnen. De staatssecretaris van Onderwijs denkt daar het zijne over in het Haags café waar ze zijn favoriete sigaartje kennen: 'Ik zal campagne voeren met dijkverzwaring op rechts om Pastors en Wilders af te houden. Wat immigratie betreft wil ik het Verdonk-beleid voortzetten. Wie binnen is, is welkom. Aan het werk en Nederlands leren. De overheid spreekt één taal, Nederlands. Natuurlijk mag je op straat iedere taal spreken. We moeten er samen een succes van maken.'

Rutte wil niet meer geld aan onderwijs en zorg uitgeven, maar die taken beter organiseren. Er is een gebrek aan 'public leadership', te veel bureaucratie. 'Ik wil met een breed engagerend verhaal voor de kiezers komen. Daarmee hoop ik de mensen op de rechtervleugels van de PvdA en het CDA aan te spreken. Daar ligt het front. Bij Rita Verdonk ligt in de beeldvorming het front bij Pastors en Wilders.'

De verschillen met Verdonk? 'Vraag Verdonk maar wat zij wil. Ik wil de kern van het liberalisme vasthouden en het draagvlak verbreden. Ik heb in het bedrijfsleven gewerkt en me ontwikkeld tot politicus en bestuurder, ik kan op een breed front de discussie aangaan met Wouter Bos. Ik hoop in oktober, november het CDA te hebben ingehaald.'

'Bos staat voor het verdelen van een gelijkblijvende koek. Ik wil samen groeien. En dan kan een druk gezin met twee kinderen best eens tijdelijk een beroep op de staat doen. We moeten kinderopvang goed regelen. Dat onthaasten is totale onzin. De mensen willen combineren. Onthaasten is zo GroenLinks.'

Volgens Rutte is er geen alternatief voor aanpakken, moderniseren en iedereen aan het werk krijgen. Nederland heeft zeven miljoen banen. Dat waren er zes miljoen toen Paars begon. 'Maar er is geen wet die zegt dat die banen ook allemaal blijven bestaan.'

'Ik wil uitstralen: weg van de versloganing. Je moet in iedere zaak een paar alternatieven bekijken, weloverwogen kiezen en daar dan voor staan. Niet alleen maar roepen 'politici zijn zakkenvullers'. Populisme is slecht voor de democratie. Echt simpele oplossingen zijn er niet. Als u die toch wilt, stem dat liever niet op mij.'

Verkiezingsretoriek is altijd steno van een mogelijk beleid. Ruim 40.000 VVD'ers mogen die steno gaan ontcijferen. De één voor de zetels en de ander voor de inhoud? Of wint er één op alle fronten? De democratie vaart er wel bij. Na het goede voorbeeld van de PvdA. Nu het CDA nog.