Linkse Prodi wil verzoener zijn

In Italië houdt een premier zijn coalitiepartijen bijeen via chantage. Een politieke techniek die Berlusconi al beheerst en die Prodi ook zal moeten toepassen. Als hij de verkiezingen wint.

'Ik heb te veel achting voor de intelligentie van de Italianen om er van uit te gaan dat er veel klootzakken rondlopen die tegen hun eigen belang in gaan stemmen.' De toon waarmee de Italiaanse premier Silvio Berlusconi deze week sprak over zijn linkse tegenstanders, is tekenend voor de volgens velen hardste verkiezingsstrijd uit de geschiedenis van Italië.

Morgen en overmorgen is het aan de Italianen te bepalen wie hun land de komende jaren mag gaan regeren: opnieuw premier Silvio Berlusconi of ex-premier en oud-voorzitter van de Europese Commissie Romano Prodi. 'Een keus tussen liefde en haat', zo stelde Berlusconi eergisteren in een interview direct na het achtuurjournaal. Een keus tussen een 'gespleten Italië of een opnieuw herenigd land', aldus Prodi die een coalitie van negen centrum-linkse partijen leidt zonder lid te zijn van één van die politieke bewegingen.

Aan de Italiaanse linkerzijde is de ideologische diversiteit mogelijk nog groter dan aan rechterzijde (zie kader).

De centrum-linkse coalitie L'Unione (de Unie) bestaat uit negen partijen en nog een heleboel splintergroeperingen. Aan de uiterste linkerzijde van het spectrum staat de Communistische Heroprichting, die gelooft in de revolutie van onderop en ageert tegen privatisering en liberalisering van de markt. De grootste linkse partij is die van de Democraten van Links (DS), die afstamt van de communistische partij PCI die in de jaren negentig voor de sociaal-democratie heeft gekozen en neigt naar de roze neoliberale koers van de Britse premier Tony Blair.

De belangrijkste tegenpool van de DS is La Margherita, een groep van sociaal-katholieken die afstamt van de na het steekpenningenschandaal van 1992 opgeheven Democrazia Cristiana. Deze linkse katholieke politici zijn principieel tegen abortus, reageerbuisbevruchting en het samenlevingscontract voor ongehuwd samenwonenden en homo's. Helemaal aan de linkerzijde van het linkse spectrum bevinden zich nog de libertijnse Radicalen en wat socialisten die juist weer wel voor homorechten, abortus en euthanasie zijn.

Over een ding zijn deze zeer verdeelde centrum-linkse partijen het eens. Als iemand il cavaliere (de ridder) Silvio Berlusconi (69) kan verslaan, dan is het de fluisterende professore Romano Prodi (66). Deze man, die in Europa als voorzitter van de Europese Commissie nooit uitblonk, is er de afgelopen twee jaar na oneindig veel overleg in geslaagd de centrum-linkse partijen te verenigen in de Unie en een voorsprong op Berlusconi van 3 tot 5 procentpunten in de opiniepeilingen te nemen.

Prodi heeft voor de strategie van de rustige, hoopgevende en bindende vader des vaderlands gekozen. 'Het land is verdeeld en heeft behoefte aan sociale eenheid', zo zei hij aan het slot van het laatste televisiedebat. En: 'Wij als individuen kunnen alleen goed leven als ook de andere Italianen een goed leven hebben.'

Een verzoener wil hij zijn, een verzoener van Italianen en een bemiddelaar tussen zijn eigen coalitiegenoten. Als ideale consensusfiguur profiteert hij van het felle anti-Berlusconianisme dat de afgelopen jaren is ontstaan in Italië, zegt de opiniepeiler Nando Pagnoncelli van het onderzoeksbureau Ipsos. De afkeer van Berlusconi heeft de linkse partijen naar elkaar toe gedreven. Maar dat wil volgens Pagnoncelli niet zeggen dat Prodi een zeer populaire politicus is. 'De Italianen hebben zelfs meer vertrouwen in andere linkse leiders, zoals Walter Veltroni (burgemeester van Rome), Piero Fassino (de leider van de DS) en Francesco Rutelli (voorman van La Margherita).'

Geen van de linkse partijen gunt het echter de ander een leider te leveren voor de gezamenlijke coalitie. Om die reden kon alleen de partijloze Prodi de brede centrum-linkse coalitie tot stand brengen. Hij deed dat in 1996 en het is hem nu weer gelukt.

De grote vraag is echter wat er gebeurt als Prodi de gezamenlijke vijand Berlusconi verslaat. Wat blijft er dan over van de centrum-linkse eenheid? Iedereen in Italië herinnert zich nog de manier waarop de Communistische Heroprichting, een partij die de oude communistische idealen nog niet heeft afgezworen, het vorige kabinet Prodi in 1998 liet vallen. Waarom zou de leider van deze partij, Fausto Bertinotti, deze keer wel loyaal zijn?

De invloed van Bertinotti's partij zal na de verkiezingen nog groeien dankzij de hervorming van de kieswet door de regering Berlusconi. Door het nieuwe, meer proportionele systeem kan de Communistische Heroprichting haar zetelaantal in het Huis van Afgevaardigden verdrievoudigen. 'Er is geen twijfel dat Bertinotti veertig zetels en misschien wel meer zal krijgen', zei Prodi gisteren in het weekblad L'Espresso. 'En Berlusconi heeft de kieswet juist daarom gewijzigd!' Desondanks beklemtoont Prodi dat Bertinotti het gezamenlijke linkse programma heeft ondertekend en dat hij zich daar aan zal houden.

Op Berlusconi's honende opmerkingen dat het de 'armoedzaaier' Prodi nooit zal lukken om de 'altijd ruziënde' linkse partijen bijeen te houden, reageerde Prodi met: 'De leider van centrum-links ben ik ... en als ik val, of als ze me laten vallen, dan valt de regering en dat garandeert de kracht van de leider.'

Daarmee lijkt Prodi de analyse van hoogleraar politicoloog Gianfranco Pasquino van de Universiteit van Bologna te volgen. 'Prodi zal meer moeten Berlusconiseren om als premier te slagen.' Want in het politiek gefragmenteerde Italië bestaat geen eenheid zonder politieke chantage.