'Ik voelde me gewoon shit'

Steeds meer jongeren zoeken hulp om van hun cannabis-verslaving af te komen. Jeugdkliniek Mistral is een van de twee tehuizen in Nederland waar dat kan. 'Zo is afkicken best cool.'

Mariska voert schoonmaaktaken uit. Foto Evelyne Jacq Europa, Nederland, Den haag, 07-04-2006 Parnassia, psycho-medisch centrum, afdeling MISTRAL. Kliniek voor jongeren tussen de 12 en 20 jaar met drugs en alcoholverslaving. Mariska en Thomas zijn twee van de 14 jongeren die in deze woongroep wonen. Zij hebben een schoonmaaktaak vandaag en maken het huis schoon in en om het huis. jeugdzorg, drugs, harddrugs, softdrugs, jongeren, probleemjongeren. Foto Evelyne Jacq F oto: Evelyne Jacq Jacq, Evelyne

'Vanaf mijn tiende ben ik al aan het experimenteren met drugs en alcohol. Ik rookte af en toe een jointje en dronk vaak een biertje met mijn vrienden. Toen ik op het vmbo zat ontdekte ik xtc. Ik was toen twaalf jaar.' Nick (17) zit onderuitgezakt op een stoel in de eetzaal van jeugdkliniek Mistral, een rood petje op zijn hoofd, de kraag van zijn wollen trui omhoog.

Sinds 1996 kunnen in deze kliniek, onderdeel van de ggz-instelling Parnassia, drugs- en alcoholverslaafde jongeren tussen de twaalf en twintig jaar proberen om van hun verslaving af te komen. De meeste jongeren die hier terecht komen, hebben door hun verslaving problemen met familie, justitie, school of werk. Ze volgen in Mistral een intensief programma van zes tot acht maanden. In het begin mogen ze het huis niet verlaten. Eerst clean worden.

Nick werd in het derde jaar van het vmbo van school gestuurd, omdat hij te veel spijbelde. De rector bracht zijn ouders op de hoogte van zijn gedrag. Na de zoveelste ruzie thuis werd het maatschappelijk werk ingeschakeld. Een opname in Mistral was voor Nick 'een gigantische stap'. 'Maar ik moest echt stoppen met blowen. Ik voelde me gewoon shit. Dat wilde ik niet meer.'

Nick heeft geluk gehad. Zijn ouders waren erg bezorgd toen het slecht met hem ging. 'Toen ik van school was getrapt, moest ik mijn ouders wel vertellen dat ik jointjes rookte en xtc-pilletjes slikte', vertelt hij. 'In die periode maakten we veel ruzie en ik loog tegen ze. Op een gegeven moment hebben mijn ouders de knoop doorgehakt en mij de keus gegeven. Of ik zocht hulp, of ik kon mijn koffer pakken. Ik koos voor het eerste. Ze hebben mij sindsdien gesteund.'

Steeds meer jongeren die verslaafd zijn aan cannabis zoeken hulp bij de verslavingszorg. Dit blijkt uit recent onderzoek van het Landelijk Alcohol en Drugs Informatie Systeem en het Trimbos-instituut (het Landelijk Kennisinstituut voor de Geestelijke Gezondheids- en Verslavingszorg). Het aantal ingeschreven jonge cliënten bij instellingen voor verslavingszorg met in eerste instantie een cannabisprobleem is sinds 2001 verdubbeld naar ongeveer 1.100.

De wachtlijsten voor de enige twee jeugdklinieken in Nederland waar tieners kunnen afkicken zijn de laatste tijd flink langer geworden. Behalve bij Mistral in Den Haag, kunnen jongeren ook van hun verslaving afkomen in het Bauhuus in Groningen. In totaal hebben zij 35 plaatsen. 'Dat is dus veel te weinig', zegt Susanne Wegen, psychologe en afdelingshoofd bij Mistral. 'Wij merken duidelijk dat steeds meer pubers met een cannabisverslaving hulp zoeken.'

'De jongeren die bij de hulpverlening aankloppen hebben vaak ernstige problemen', zegt Harald Wychgel, voorlichter bij het Trimbos-instituut. 'Ze zijn of het huis uitgetrapt, of ze hebben verslaafde ouders, of ze zijn misbruikt. Dit zorgt ervoor, dat ze naar de drugs grijpen en vaak verslaafd raken. Dan hebben ze vaak ook nog eens schulden, ze presteren slecht op school, of ze raken hun baan kwijt door de verslaving. Er zit dan niets anders voor ze op dan hulp te zoeken.'

Uit een peiling onder scholieren tussen de twaalf en achttien jaar blijkt dat het aantal jongeren dat cannabis gebruikt sinds 1996 stabiel is. Maar steeds meer jongeren zoeken hulp. Dat heeft volgens Wychgel te maken met de toegenomen bekendheid van de hulpverlening. 'Op school krijgen jongeren voorlichting hierover. En jeugdzorg, huisartsen en justitie verwijzen sneller iemand door.'

Bram Boer van het Nederlands Instituut voor Zorg en Welzijn, vermoedt dat de stijging ook te maken heeft met de nieuwe ziektekostenverzekering. 'Sinds 1 januari 2006 zijn jongeren onder de 18 jaar automatisch gratis meeverzekerd. Met een aanvullende verzekering kunnen ouders nu een groot deel vergoed krijgen.'

Susanne Wegen van Mistral denkt dat de stijging van de hulpaanvragen vooral komt door het hoge THC (tetrahydrocannabinol)-gehalte, de belangrijkste werkzame stof in hasj en wiet. 'Dat cannabis niet verslavend zou zijn, is een achterhaald idee. Het afkicken van deze drug wordt erg onderschat. Het THC-gehalte ligt namelijk rond de twintig procent, en soms zijn er uitschieters naar boven. Wiet met een hoog THC-gehalte kun je vergelijken met harddrugs. En doordat het gehalte zo hoog is, moeten gebruikers niet alleen geestelijk, maar ook lichamelijk afkicken. Met zweten, trillen, slecht slapen en spierpijn als verschijnselen. Soms is bij het afkicken van cannabis medicatie nodig.'

Nick zit nu drie maanden bij Mistral. Hij is een van de vijftien jonge verslaafden die in het huis wonen. Naast hun verslaving - uiteenlopend van wietverslaving tot harddrugs- en alcoholverslaving - hebben ze vaak ook psychische problemen.

De jongeren in Mistral zijn afkomstig uit alle lagen van de bevolking. 'Vaak wordt gedacht dat alleen de jongeren uit achterstandswijken met drugs in aanraking komen', zegt Wegen. 'Dat is niet juist. Er staan hier net zo goed jongeren uit leuke, normale, stabiele gezinnen op de stoep. Het komt voor dat beide ouders werken, waardoor het kind aan zijn of haar lot wordt overgelaten. Zo'n kind kan uit verveling naar de drugs grijpen', vertelt ze.

De ouders van Thomas (15) zijn gescheiden en hebben allebei een drukke baan. Hij woonde bij zijn moeder en was vaak alleen thuis. Hij zat op het vmbo. Zijn moeder betrapte hem bij het stelen van geld uit haar portemonnee. 'Ik had geld nodig voor wiet', vertelt hij. Thomas, een bleek gezicht boven een trui met een capuchon, zit nu twee maanden bij Mistral. Hij begon op zijn dertiende met blowen en rookte een paar jointjes per dag. Hij weet niet precies meer hoeveel het er waren. 'Veel', zegt hij. 'Op school kwam ik nooit. Toen mijn moeder mij thuis betrapte, moest ik van haar naar een opvanghuis. Daar heb ik een half jaar gezeten, totdat ze me naar Mistral stuurden. Ik kon gewoon niet stoppen met blowen. Als mensen niet keken, dan deed ik het gewoon stiekem. Ik loog tegen iedereen.'

Presteren

De druk op jongeren is tegenwoordig erg groot, zegt Eric de Vos, afdelingshoofd van het Bauhuus. 'Ouders hebben vaak een te hoog verwachtingspatroon van hun kind. Jongeren moeten op hun veertiende of vijftiende jaar op school al weten wat ze later willen worden. Zo'n kind zit op dat moment volop in de puberteit en is op die leeftijd niet bezig met zijn of haar toekomst. Maar ouders zien hun kind graag al op jonge leeftijd presteren in de maatschappij. De druk kan bij het kind zodanig oplopen dat het zal ontsporen en naar de drugs en/of alcohol zal grijpen.'

In Mistral zitten ook jongeren uit echte probleemgezinnen. 'De ouders zijn gescheiden of werkloos en zijn soms ook verslaafd', zegt Wegen. 'Daarnaast zien wij bij Mistral regelmatig jongeren voor wie drugs of alcohol een vorm van zelfmedicatie is, of is geworden. Bijvoorbeeld om rust in hun hoofd te krijgen.'

Twee maanden geleden heeft Mariska (19) zich vrijwillig aangemeld bij Mistral. Ze vond dat ze moest 'nokken' met haar drugsgebruik omdat het haar hele leven verziekte. Ze draagt een blauw joggingpak, en gele tijgerslofjes aan haar voeten. Ze heeft een piercing in haar rechterwenkbrauw, haar gezicht is bleek. Ze heeft een nare jeugd achter de rug. Daar wil ze niet veel over vertellen. 'Als ik daar aan denk voel ik me gewoon kut', zegt ze. Op haar dertiende gebruikte ze cannabis, speed en xtc. Toen ze uiteindelijk bij het Leger des Heils in Gouda terecht kwam, omdat ze op straat rondzwierf, werd ze doorverwezen naar Mistral.

'De jongeren die hier komen kunnen niet dagelijks zonder drugs en/of alcohol. Ze hebben meestal een meervoudige drugs-verslaving', zegt Wegen. 'Zegebruiken meerdere soorten drugs tegelijk. Naast cannabis wordt ook coke, speed of alcohol gebruikt. Maar cannabis blijft de voornaamste drug. Cannabis wordt bijna door iedereen gebruikt die hier wordt opgenomen.'

Het huis van Mistral staat in een nette woonwijk net buiten het centrum van Den Haag. Zowel het personeel als de jongeren zitten in hetzelfde huis. Het kantoor- en woongedeelte zijn van elkaar gescheiden. Het personeel kan overal komen, de jongeren niet. 's Nachts is er altijd één personeelslid aanwezig. Er is een eetzaal en in de zitkamer hangt een huiselijk sfeertje door de televisie en het bankstel. De jongens en meisjes slapen boven in aparte slaapzalen.

'Ze helpen elkaar met het afkicken', vertelt Susanne Wegen, psychologe bij Mistral. 'Ze vertellen elkaar hun levensverhaal en beargumenteren in wekelijkse groepsgesprekken elkaars vooruitgang. Ze geven elkaar peptalk als ze zien dat de ander het even niet meer ziet zitten. En als ze zin in drugs hebben, dan nemen ze vaak een warme douche, zodat die neiging afneemt, of ze gaan samen praten.'

Ze heeft geleerd dat jongeren geen opgeheven vinger willen. De pubers komen volgens haar eerder van hun verslaving af als ze praten met lotgenoten. 'Ze steunen elkaar, maar leveren ook kritiek als ze zien dat iemand zich niet aan de regels van het programma houdt.'

Het gaat in Mistral niet alleen om afkicken. De kliniek doet ook aan gezinstherapie. 'Veel ouders hebben opvoedkundige problemen en vaak is de communicatie slecht binnen het gezin. Wij proberen de band tussen ouder en kind te herstellen', zegt Wegen. Bij Nick is de band met zijn ouders inmiddels versterkt. 'We begrijpen elkaar nu veel beter dan vroeger', zegt hij. 'Ze zijn nu best trots op me. Maar ze hebben wel gezegd dat ik het huis niet meer in mag, als ik na de behandeling weer een jointje opsteek.' Dat vindt hij 'wel redelijk'.

De jongeren leren in Mistral weer verantwoordelijkheid voor hun eigen gedrag te nemen. 'Bijvoorbeeld het oppakken van school of werk. En ze moeten leren met geld om te gaan en op tijd op te staan', zegt Wegen. Dat laatste vindt Nick niet leuk. 'Elke ochtend gaat de wekker om zeven uur. Verschrikkelijk', zucht hij. 'De eerst weken moest ik hier echt wennen. En als je niet je bed uitkomt, krijg je een straf. Je moet dan bijvoorbeeld koffie en thee zetten om zeven uur 's ochtends.'

Huisregels

Een verblijf in Mistral is voor pubers geen lolletje. Met de huisregels valt niet te spotten. Op overtreding - geen drugs of alcohol, geen geweld of dreigen met geweld, geen onderlinge seksuele relaties en niet roken op de slaapkamers - kan een officiële waarschuwing of zelfs ontslag volgen. Ook het uiterlijk, het taalgebruik en het dagritme zijn aan strenge regels gebonden. Wegen: 's Ochtends om acht uur ontbijt. Daarna opruimen en afwassen. Dan groepstherapie, lunch, sporten, avondeten, journaal kijken en doordeweeks om elf uur naar bed. In het weekend mogen ze iets langer opblijven.' Wat niet mag, is posters met wietbladeren ophangen of Red Bull drinken.

'De regels zijn hier best streng', zegt Thomas. 'Maar iedereen zit hier voor hetzelfde. Je hebt best veel steun aan elkaar als je je niet lekker voelt of een kutdag hebt. We helpen elkaar gewoon. Zo is het afkicken best cool.'

'Het is belangrijk dat ze gaan inzien dat er meer is naast stoned zijn en de hele dag in bed liggen', benadrukt Wegen. 'Wij moeten laten zien dat je een dag ook een andere invulling kunt geven. We hebben hier echt te maken met jongeren die deels nog opgevoed moeten worden en verantwoordelijkheid moeten leren dragen. Ze moeten alsnog in de puberteit belanden, want ze hebben een hele fase in hun leven overgeslagen.'

Als een jongere binnenkomt in Mistral, krijgt hij meteen een mentor toegewezen. Die houdt zijn pupil gedurende het hele verblijf in de gaten, praat elke week met hem en is aanspreekbaar als er problemen zijn. De jongere krijgt ook een buddy: iemand uit de groep die bijna klaar is met de behandeling. Die maakt de nieuweling wegwijs in het huis en helpt ook bij het afkicken. 'De buddy zien ze vaak als een soort grote broer of zus', zegt Wegen. 'Ze kunnen daar altijd op terug vallen. Dit maakt de behandeling voor de cliënt minder streng of zwaar.'

In de herfst van dit jaar gaat de kliniek een zogenoemde detox-afdeling openen. Hier kunnen jongeren, voor ze naar Mistral gaan, één tot vier weken ontgiften. Dat wil zeggen dat ze hier tot rust kunnen komen en onder medische begeleiding kunnen afkicken, eventueel met behulp van medicatie. Na een week of twee worden ze meestal overgeplaatst naar de kliniek. 'De jongeren moeten nu nog ontgiften tussen de volwassenen en dat is niet altijd wenselijk', zegt Wegen.

Bijna de helft van de jongeren in Mistral maakt de behandeling met succes af en is een jaar later nog drugsvrij, 37 procent van de jongeren wordt doorverwezen naar een psychiatrische of andere instelling. De resterende 15 procent haakt voortijdig af.

Mariska hoopt een eigen huisje in Den Haag te vinden. Ze verlangt naar een drugsvrij leven. 'Ik wil gewoon alles op een rijtje hebben', zegt ze. Haar vrienden van vroeger hoeft ze niet meer te zien. 'Ik heb hier in het huis al nieuwe vrienden gemaakt. Ik hoop straks administratief werk te gaan doen', zegt ze.

Nick is over drie maanden klaar met de behandeling. 'Mijn zus doet de opleiding pedagogiek. Dat lijkt mij ook wel leuk', vertelt hij. 'Ik heb echt respect gekregen voor de stafleden die mij hier helpen. Ze zijn erg aardig. Ik wil later ook mensen helpen. Maar de ICT vind ik ook wel interessant.' Nick heeft geen contact meer met zijn oude vrienden. Hij hoopt straks nieuwe vrienden te maken als hij weer naar school gaat. 'Ik heb hier geleerd om goed naar mezelf te kijken. Als ik in het weekend naar huis ga, kom ik soms mensen van vroeger tegen. Ik geef ze dan het telefoonnummer van Mistral, maar weet dat het waarschijnlijk toch niets uit haalt. Je moet sterk in je schoenen staan om deze keuze te maken, om zonder drugs of andere rotzooi te leren leven.'

Thomas ziet zichzelf wel werken in de techniek. 'Dat lijkt me erg leuk om te doen. Maar dan moet ik dus wel clean zijn.'

Om redenen van privacy is de naam Nick gefingeerd.Informatiecentrum Mistral: tel. 070-391 79 79.

Wilt u reageren? Mail uw reactie naar zbrieven@nrc.nl of schrijf het Zaterdags Bijvoegsel, Postbus 8987, 3009 TH Rotterdam

    • Evelien de Ruiter