Geen vijfentwintig minimarkten in Europa

Het heeft even geduurd, maar de Europese Commissie lijkt in actie te komen tegen het 'economisch nationalisme' dat de laatste maanden om zich heen grijpt in Europa. Vorige week vrijdag kondigde de voorzitter van de Europese Commissie, José Barroso, een offensief aan tegen de middelpuntvliedende krachten die de lidstaten van de Europese Unie uiteendrijven.

Die mededeling werd afgelopen week kracht bijgezet met een reeks van initiatieven waarbij de lidstaten, desnoods met juridische stappen, worden gemaand zich te houden aan de voornemens en regels omtrent de interne markt voor energie, telecommunicatie en gokken. Tevens duikt de Commissie in het Franse plan om elf bedrijfssectoren te beschermen tegen overnames en zet zij onder meer druk op de interne markt voor defensieaankopen. Brussel doet al onderzoek naar Franse en Spaanse pogingen om een buitenlandse overname in de energiesector te blokkeren.

Het werd hoog tijd dat de Commissie meer van zich liet horen. Zij is de afgelopen tijd te stil geweest rond de perikelen van de interne markt, en heeft inmiddels ook de strijd opgegeven in een belangrijk dossier: de dienstenrichtlijn. Deze week gingen Barroso c.s. akkoord met het goeddeels weglaten van het 'land van oorsprong'-principe, dat had moeten regelen dat een dienstverlener over de grens mag werken volgens de richtlijnen uit eigen land. Daarmee krijgt het Europees Parlement, dat de richtlijn verwaterde, zijn zin.

Nu heeft het 'dagelijks bestuur' in Brussel de natuurlijke rol om het Europese project te bewaken en aan te jagen. Maar dat ontslaat de regeringen van de lidstaten niet van hun verantwoordelijkheid. Tijdens de jongste economische top van de regeringsleiders werd het onderwerp 'protectionisme' nadrukkelijk van de agenda weggelaten, terwijl er alle reden toe was het daar diepgaand over te hebben.

Deze week kende een lichtpuntje: Polen staakte zijn verzet tegen een Italiaans-Duitse bankfusie toen werd verzekerd dat het samengaan geen personele consequenties heeft voor de Poolse dochterbanken. Maar tegelijkertijd maakte de Italiaanse overheid bekend dat zij een 'gouden aandeel' neemt in het gastransportbedrijf Snam Rete Gas om het op voorhand te beschermen tegen een buitenlandse overname. Terwijl bekend is dat dergelijke stappen op zijn minst in strijd zijn met de geest van de interne markt, en al helemaal in de energiesector, waar de bescherming tegen overnames dit jaar juist het 'economisch nationalisme' op de kaart heeft gezet.

Hoe snel de geest uit de fles kan komen, werd deze week nog onderstreept door de reactie van de Nederlandse luchtvaartsector op de intentie van het ministerie van Defensie om het onderhoud van de F-16's en in de toekomst de Joint Strike Fighter te gunnen aan Dutch Aero, de dochter van het Italiaanse Avio. Staatssecretaris Van der Knaap (Defensie, CDA), die het besluit nam, werd nog net niet beschuldigd van antipatriottisme. Het is uitstekend dat het belastinggeld wordt uitgegeven aan de partij die zo'n opdracht het best en tegen de laagste kosten kan vervullen - aannemelijk het criterium van Defensie. Of het bedrijf in kwestie nu uit Portugal komt, uit Finland of Italië. Maar hoe veel verder moet de sfeer in Europa worden bedorven voordat de nationale reflex ook in Nederland op meer begrip kan rekenen? Iedereen heeft hier zijn verantwoordelijkheid. Europa moet niet uiteenvallen in 25 minimarkten, zo waarschuwde Barroso. Hij heeft gelijk.