Voetbal is nu ook een denksport geworden

Met Ajax op de zesde plaats wordt het mogelijk dat AZ (nu tweede) volledig naast Europees voetbal grijpt. De play-offs zijn een bron voor speculaties.

Erik van der Walle

Met de komst van de play-offs is voetbal plotseling ook een denksport geworden. Rekenen en vooruitdenken zijn nu belangrijker dan ooit: als Feyenoord vanavond bijvoorbeeld verliest van Heerenveen doet het mogelijkerwijs via een omweg goede zaken in de strijd om een plaats in de Champions League. De Rotterdammers zijn sowieso al geplaatst voor de play-offs (plaatsen twee tot en met vijf) en bij winst voor Heerenveen wordt de kans kleiner dat Ajax zich bij de eerste vijf schaart. Dat kan zomaar twee beladen duels schelen.

Natuurlijk werd er vóór dit seizoen ook wel eens berekenend gevoetbald. Neem bijvoorbeeld het zogeheten “pact van Groningen' dat drie jaar geleden werd gesloten. In mei had PSV destijds aan één punt in Groningen voldoende aan het kampioenschap en de plaatselijke FC had aan één punt genoeg om de nacompetitie (voor degradatie) te ontlopen. De uitslag lag voor de hand: 0-0.

Dit jaar zal er vaker worden gerekend. Komende zondag staat bijvoorbeeld Ajax-AZ op het programma, waarbij allerlei sentimenten spelen. De huidige coach van AZ (Van Gaal) heeft een Ajax-verleden, de huidige technisch directeur bij Ajax (Van Geel) heeft een AZ-verleden. Geen reden dus om aan te nemen dat er cadeautjes in de Arena worden uitgedeeld. Maar hoe zal het gaan als AZ in de laatste wedstrijd op 16 april naar Heerenveen moet en wellicht de concurrenten uit Amsterdam kwijt kan raken? Daar staat tegenover dat mét Ajax in de topvijf een plaats in de UEFA-Cupstrijd weer zeker is, zoals hierna nog blijkt.

Deze week werd al duidelijk dat de Alkmaarse ploeg gas terugneemt. Afgelopen dinsdag zaten tegen NAC bijvoorbeeld Kenneth Perez, topscorer Shota Arveladze en doelman Henk Timmer op de reservebank om zich te sparen voor de eindstrijd. Geef Van Gaal eens ongelijk, maar competitievervalsing ligt op de loer. Sparta en ADO Den Haag, net als NAC kanshebber om degradatiewedstrijden te moeten spelen, zullen opgelucht adem hebben gehaald dat Van Gaal in de slotfase Perez en Arveladze toch nog inbracht en AZ met 3-2 won.

Ajax mag zondag een zware wedstrijd voor de boeg hebben tegen AZ, voor de Amsterdammers is er die dag ook nog een lichtpuntje. Dan speelt PSV namelijk om het kampioenschap tegen FC Groningen en dat is nu net Ajax' grootste concurrent voor de vijfde plaats: beide clubs delen die positie met 51 punten. In tegenstelling tot in 2003 zal PSV moeten winnen om zondag al de kampioensschaal in handen te krijgen.

Als Ajax erin slaagt om in de laatste drie wedstrijden daadwerkelijk de vijfde positie te bereiken, worden de play-offs iets minder ingewikkeld. Alle nummers twee tot en met vijf (op dit moment AZ, Feyenoord, FC Utrecht en Ajax) zijn dan zeker van Europees voetbal: de winnaars van AZ-Ajax en Feyenoord-FC Utrecht spelen - steeds in dubbele confrontaties - tegen elkaar om een plaats in de voorronde van de Champions League. Een derde speelronde (zie graphic) is dan niet nodig.

Mocht Ajax zesde worden, dan verandert de situatie. Als finalist in de strijd om de beker (tegen landskampioen PSV) is de Amsterdamse club zeker van een plaats in de UEFA Cup. Meespelen in de play-offs voor de nummers zes tot en met negen heeft voor Ajax geen zin: de hoofdprijs is dan een UEFA-Cupplaats en die hebben ze al. Gevolg is echter wel dat door het wegvallen van Ajax de nummers twee tot en met vijf niet meer zeker zijn van Europees voetbal.

Moeilijk? Inderdaad. Een poging tot uitleg.

Nederland beschikt over twee plaatsen in de Champions League (één na voorronde), een UEFA Cupplaats voor de bekerwinnaar of -finalist en drie “gewone plaatsen'. Als Ajax uit de topvijf valt, zijn er nog maar één plaats in de Champions League te verdelen en drie tickets voor de UEFA Cup. Dat lijkt voldoende, maar in het huidige systeem moet nog om de derde en laatste Europese plek worden gespeeld: tussen de verliezer van de “hoogste' play-offs (twee tot en met vijf) en de winnaar van de “lagere' play-offs (zes tot en met tien, exclusief Ajax). Met Ajax in de topvijf beschikken de lagere play-offclubs sowieso over de derde UEFA-Cupplaats.

Met Ajax op de zesde plaats wordt het dus mogelijk dat AZ (nu tweede) volledig naast Europees voetbal grijpt.

Die vrees speelde afgelopen zondag ook bij trainer Ron Jans van FC Groningen (nu nog gedeeld vijfde, maar met een slechter doelsaldo dan Ajax). “Als wij Ajax uit de topvijf gooien, lopen we het risico dat we overal naast grijpen“, zei hij en lachend voegde hij er aan toe “dat we stom zijn geweest om [vorige maand] van Ajax te winnen“.

Jans deed zijn uitspraken na het duel tegen Vitesse dat momenteel elfde staat. Trainer Edward Sturing van die ploeg zal weinig moeite met het verlies hebben gehad, want op deze manier blijft Groningen in de race om Ajax te verdringen. Dat zorgt er weer voor dat Vitesse meer kans maakt om aan de play-offs voor de subtop mee te mogen doen, waarin - naast een Intertoto-plaats - nog een UEFA-Cupplaats is te winnen. Zonder Ajax mag dan ook de nummer tien meedoen.

Behalve gerekend zal er ook gespeculeerd worden.

Wedstrijden als FC Groningen tegen FC Utrecht (voorlaatste competitieronde) en ook FC Twente tegen Groningen bieden immers volop ruimte voor second thoughts: voor FC Utrecht (nummer vier) zou het niet slecht zijn, wanneer Groningen Ajax uit de topvijf verdringt: dan is Europees voetbal gegarandeerd.

Voor Twente (laatste ronde) zou een winst van Groningen ook niet slecht uitkomen. Zonder Ajax in de play-offs is de kans op Europees voetbal voor hen groter.

Klagen over de complexiteit van de play-offs mogen de voetbalclubs overigens niet. Binnen de Eredivisie CV (ECV) toonden alle vertegenwoordigers zich vorig jaar een voorstander van deze nacompetitie. Alleen PSV was tegen en uitgerekend die club neemt (net als het gedegradeerde RBC) als landskampioen geen deel aan de play-offs.