Voetbal als denksport

Als Feyenoord vanavond verliest van Heerenveen, doet het mogelijk goede zaken.

Dat is het gevolg van de play-offs die de voetbalbond dit jaar introduceerde.

Met de komst van de play-offs is voetbal ook een denksport geworden. Rekenen en vooruitdenken zijn belangrijker dan ooit: als Feyenoord vanavond bijvoorbeeld verliest van Heerenveen doet het mogelijkerwijs via een omweg goede zaken in de strijd om een plaats in de Champions League. De Rotterdammers zijn al geplaatst voor de play-offs (plaatsen twee tot en met vijf) en bij winst voor Heerenveen wordt de kans kleiner dat Ajax zich bij de eerste vijf schaart. Dat kan zomaar twee beladen duels schelen.

Komende zondag staat Ajax-AZ op het programma, waarbij allerlei sentimenten spelen. De huidige coach van AZ (Louis van Gaal) heeft een Ajax-verleden, de huidige technisch directeur bij Ajax (Martin van Geel) heeft een AZ-verleden. Geen reden dus om aan te nemen dat er cadeautjes worden uitgedeeld. Maar hoe zal het lopen als AZ in de laatste wedstrijd op 16 april naar Heerenveen moet en wellicht de concurrenten uit Amsterdam kwijt kan raken? Daar staat tegenover dat mét Ajax in de top-vijf een plaats in de UEFA-Cupstrijd weer zeker is.

Deze week werd al duidelijk dat de Alkmaarse ploeg gas terugneemt. Afgelopen dinsdag zaten tegen NAC bijvoorbeeld Kenneth Perez, topscoorder Shota Arveladze en doelman Henk Timmer op de bank om zich te sparen voor de eindstrijd. Geef Van Gaal ongelijk, maar competitievervalsing ligt op de loer. Sparta en ADO Den Haag, net als NAC kanshebber om degradatiewedstrijden te moeten spelen, zullen opgelucht adem hebben gehaald dat Van Gaal in de slotfase Perez en Arveladze toch nog inbracht en AZ met 3-2 won.

Voor de Amsterdammers is er zondag ook een lichtpuntje. Dan speelt PSV om het kampioenschap tegen FC Groningen en dat is nu Ajax' grootste concurrent voor de vijfde plaats: beide clubs delen die positie met 51 punten. PSV moet winnen om zondag al kampioen te worden.

Als Ajax vijfde blijft, worden de play-offs iets minder complex. Alle nummers twee tot en met vijf zijn dan zeker van Europees voetbal: de winnaars van AZ-Ajax en Feyenoord-FC Utrecht spelen dan tegen elkaar om een plaats in de voorronde van de Champions League.

Mocht Ajax zesde worden, dan verandert de situatie. Als finalist in de strijd om de beker (tegen landskampioen PSV) is de Amsterdamse club zeker van een plaats in het UEFA-Cuptoernooi. Meespelen in de play-offs voor de nummers zes tot en met negen heeft voor Ajax geen zin: de hoofdprijs is een UEFA-Cupplaats en die hebben ze al. Gevolg is wel dat door het wegvallen van Ajax de nummers twee tot en met vijf niet meer zeker zijn van Europees voetbal.

Nederland beschikt over twee plaatsen in de Champions League, een UEFA-Cupplaats voor de bekerwinnaar of -finalist en drie 'gewone plaatsen'. Als Ajax uit de top-vijf valt, is er nog maar één plaats in de Champions League te verdelen en drie tickets voor de UEFA Cup. Dat lijkt voldoende, maar in het huidige systeem moet nog om de derde en laatste Europese plek worden gespeeld: tussen de verliezer van de 'hoogste' play-offs (twee tot en met vijf) en de winnaar van de 'lagere' play-offs (zes tot en met tien). Met Ajax in de top-vijf beschikken de lagere play-offclubs over de derde UEFA-Cupplaats. Met Ajax op plaats zes wordt het mogelijk dat bijvoorbeeld AZ, nu tweede, volledig naast Europees voetbal grijpt.

Die vrees speelde zondag ook bij trainer Ron Jans van FC Groningen. 'Als wij Ajax uit de top vijf gooien, lopen we het risico dat we overal naast grijpen', zei hij en lachend voegde hij er aan toe 'dat we stom zijn geweest om vorige maand van Ajax te winnen'.

Jans deed zijn uitspraken na het duel tegen Vitesse, dat momenteel elfde staat. Trainer Edward Sturing van die ploeg zal weinig moeite met het verlies hebben gehad, want op deze manier blijft Groningen in de race om Ajax te verdringen. Dat zorgt er weer voor dat Vitesse meer kans maakt om aan de play-offs voor de subtop mee te mogen doen, waarin - naast een Intertoto-plaats - nog een UEFA-Cupplaats is te winnen. Want zonder Ajax mag dan ook de nummer tien meedoen.

    • Erik van der Walle