Via snert en breedband naar vrede

Premier Balkenende was vijf dagen in Australië, een land waar de banden mee worden aangehaald. Het bezoek was meer dan een eerbetoon aan Hollands Glorie in een ver verleden.

Premier Balkenende met Nederlandse emigranten in Fremantle, bij een replica van het VOC-schip de Duyfken. Het originele schip arriveerde in 1606 in Australië. (Foto Anya van Lit) Foto: Anya van Lit, 5 april 2006 Staatsbezoek Premier Balkenende aan Australie. Balkenende met Premier John Howard, zwaaien de Duyfken uit vanuit Fremantle in Perth. De Duyfken vaart hier weg, het is een replica. De Duyfken was het eerste schip dat Australie aandeed, of waarvan geschreven bewijs is, in 1606. Balkenende praat met een aantal 'landgenoten'. Lit, Anya van

Lachsalvo's schallen door de kelders van het wijngoed Sandelford Wines bij Perth in West-Australië, waar een groep Nederlanders en Australiërs van Nederlandse herkomst bij elkaar is. Jan Peter Balkenende, de eerste Nederlandse premier op bezoek in Australië sinds negen jaar, zegt in het Engels: “Als Pieter Janszoon de Nederlandse vlag in de grond had gestoken, hadden jullie hier nu allemaal Nederlands gesproken!“

Pieter Janszoon was de schipper van het VOC-schip Duyfken dat in 1606 landde aan de Australische kust. Andere vaartuigen van deze vroege multinational brachten later grote delen van het land dat zij Hollandia Nova noemden in kaart. Maar voor de Hollandse kooplieden was dit onherbergzame “Zuid Land' te weinig profijtelijk. En zo konden de Engelsen het continent anderhalve eeuw later opeisen.

Het huidige Australië, staatkundig alleen nog via de Britse vorstin verbonden met Groot-Brittannië, is op zoek naar een eigen identiteit zoals die wordt weerspiegeld door het verleden. De vaart van de Duyfken, nu 400 jaar geleden, geldt als het eerste gedocumenteerde bezoek door Europeanen en daarmee als begin voor het moderne Australië. Om dat te markeren begon gisteren een replica van het zeventiende-eeuwse schip vanuit de haven van Fremantle aan een tocht langs de belangrijkste havens van het land. Voor die afvaart, live uitgezonden op tv, had premier John Howard ook zijn Nederlandse ambtgenoot Balkenende uitgenodigd. Er waren kinderen in schooluniformen met breedgerande hoeden. Er was een koor in Hollandse klederdracht dat het Wilhelmus zong. Een nazaat van de oorspronkelijke bewoners van dit kustgebied sprak verzoenende woorden. Balkenende zelf sprak een liefdesverklaring uit: “Nederland houdt van Australië. Ik houd van Australië.“ Genodigden luisterden onder een zonnetent op de steiger.

Van Nederlandse zijde was het bezoek niet alleen gemotiveerd door nostalgie over Hollands Glorie, zo herhaalde Balkenende in verschillende toespraken die hij hield sinds zijn aankomst afgelopen zondag in Melbourne. Zo herdacht hij ook de gevallen Nederlands-Indische militairen bij de strijd tegen Japan gedurende de Tweede Wereldoorlog vanuit Australië. Dat gebeurde gisteren met een kranslegging bij de graven van Nederlanders die omkwamen in de baai van Broome, waar Japanse Zero-bommenwerpers in 1942 een vloot van uit Nederlands-Indië uitgeweken vliegboten vernietigden. In een college, maandagmiddag, voor een bomvol auditorium van de Australian National University in Canberra had Balkenende al gerefereerd aan de Nederlandse koloniale erfenis: “Denk eraan dat wij voor eeuwen buren zijn geweest. () Nederland is bekend met Zuid-Oost Azië. We voelen ons nog steeds nauw verbonden met deze regio.“

Een andere reden daarvoor is volgens de premier de emigratie naar Australië van een kwart miljoen Nederlanders, vooral in de jaren vijftig van de vorige eeuw. Balkenende bezocht hoogbejaarde vertegenwoordigers van die groep maandagochtend in een speciaal voor hen bedoelde Dutch Care Retirement Village bij Melbourne. De reis die zij vijftig jaar geleden begonnen naar een betere toekomst overzee, eindigt hier in een gecondenseerde reconstructie van het Hollands verleden. Friese staartklokken, Delfts blauw, speculaas, klompen, molens, Haagse hopjes, borduurwerkjes, en een kok die gespecialiseerd is in stamppot, snert en pannenkoeken. Balkenende buigt zich als een staatsaalmoezenier over de ouderen om te luisteren naar hun verhalen.

Woensdag transformeert Balkenende tot opperkoopman. In Sydney prijst hij voor een publiek van zakenlieden op een door het ministerie van Economische Zaken georganiseerd zogeheten Broadband Seminar Nederland aan als digital gateway to Europe. Terwijl de Duyfken er 400 jaar geleden een jaar over deed om Australië te bereiken, zo betoogt de premier, is Amsterdam tegenwoordig “slechts een muisklik verwijderd van Sydney“.

Voor Balkenende, die vandaag doorreist naar Indonesië, ligt het belang van deze reis bij zijn contacten met zijn ambtgenoot Howard. Australië is voor de Nederlandse premier vooral een voorbeeld van hoe een middelgroot land, gelet op de omvang van bevolking en economie, internationaal een eigen rol kan spelen. Zo'n 1.400 Nederlandse militairen zullen binnenkort in de Afghaanse provincie Uruzgan gaan samenwerken met een Australisch Provinciaal Reconstructie Team van ongeveer 200 man. Een andere illustratie van de inniger wordende contacten met Australië is het voornemen om een gezamenlijke ambassade te openen in de Afghaanse hoofdstad Kaboel. In Indonesië zijn de twee landen partners in een trainingscentrum voor politie en veiligheidsdiensten. Balkenende is er van overtuigd dat landen als Nederland en Australië een “bijzondere verantwoordelijkheid hebben om een actieve bijdrage te leveren aan vrede, stabiliteit en ontwikkelingsmogelijkheden in de wereld“.

In een tafelrede tijdens een lunch die Howard dinsdag gaf ter ere van zijn gast, zei Balkenende dat hij niet alleen was gekomen om terug te kijken naar een langjarige bilaterale relatie. Nederland is volgens hem klaar voor een volgende periode van 400 jaar vriendschap en samenwerking.