Plamegate: ambtenaar Libby neemt het nu op tegen Bush

Een nieuwe verklaring stelt dat president Bush de regie voerde over selectieve lekken om de Irak-oorlog te rechtvaardigen. Een nieuwe wending in Plamegate: een ambtenaar staat op tegen de machtigste man ter wereld.

*“Scooter' Libby in 2005 (Foto AP) * FILE** I. Lewis "Scooter" Libby, Vice President Dick Cheney's former chief of staff, walks to the U.S. District Court in Washington, in this Nov. 16, 2005 file photo, accompanied by his attorney Theodore V. Wells Jr., at rear. Libby told prosecutors President Bush authorized the leak of sensitive intelligence information to a reporter, according to a new court filing in the CIA leak case. (AP Photo/J. Scott Applewhite) Associated Press

Telkens als George W. Bush op probeert te krabbelen valt er een nieuw lijk uit de kast. Gisteren leek het erop dat de Senaat in lijn met de wens van Bush een compromis had bereikt over immigratie - al moet vandaag nog blijken of het stand houdt. Maar de inkt van dit bericht was nog niet droog of tegen de avond ontplofte een nieuwe bom, zoals de televisienetwerken dat in de VS noemen.

In een gisteren openbaar gemaakt proces-verbaal staat dat I. Lewis “Scooter' Libby, ex-topadviseur van het Witte Huis, in een strafrechtelijk onderzoek heeft verklaard dat Bush persoonlijk de regie voerde over selectieve lekken om - achteraf - de oorlog in Irak te rechtvaardigen. Libby ging pas over tot het lekken van vertrouwelijke informatie “nadat de vice-president (Dick Cheney, red.) hem vertelde dat de president (Bush, red.) de verdachte had gemachtigd informatie uit [een inlichtingenrapport] vrij te geven“, meldt het proces-verbaal.

Het betreffende rapport was de National Intelligence Estimate, een vertrouwelijk document waarin de inlichtingendiensten de situatie in Irak taxeerden. Het nu openbaar gemaakte document heeft geen strafrechtelijke gevolgen voor Bush of Cheney. Naar Amerikaans recht is het lekken van de naam van een CIA-undercoveragent wel strafbaar, maar dat geldt niet voor vertrouwelijke regeringsrapporten.

Bush en Cheney hebben echter altijd ontkend een rol te hebben gespeeld bij het lek. In 2003 kondigde Bush zelfs maatregelen aan als zou blijken dat zijn medewerkers betrokken waren bij lekken. Dus de Democraten kraaiden gisteren van plezier. “Gaat hij nu zichzelf ontslaan?“, zei oud-presidentskandidaat senator John Kerry. En Jane Harman, afgevaardigde uit Californië, met een vette grijns: “George Bush, leaker-in-chief.“

Bij de Republikeinen bleef het stil. De laatste maanden is veel gezegd over “muiterij' van conservatieve Congresleden tegen Bush, om daarmee hun kansen op herverkiezing later dit jaar te vergroten. Maar als het echt spannend wordt verlenen ze meestal zwijgende steun aan de president. Zo bleven ze zonder commentaar na de recente onthulling van een video waarin Bush voor de orkaan Katrina werd gewaarschuwd voor de zwakke dijken. En zo lieten ze zich de laatste maanden achter gesloten deuren ompraten in het binnenlandse afluisterschandaal. Gisteren wees niets erop dat het nu met Plamegate anders zal lopen.

Het neemt niet weg dat deze wending zwanger is van verder onheil voor het Witte Huis. Het document dat de speciale aanklager in Plamegate, Patrick Fitzgerald, gisteren openbaarde maakt tussen de regels duidelijk dat Bush en vice-president Dick Cheney in een wurggreep worden genomen door Scooter Libby. Libby was jaren de stafchef van Cheney en een speciale adviseur inzake nationale veiligheid van Bush. Hij speelde een cruciale rol in de voorbereiding - en de legitimatie - van de oorlog in Irak.

Vorig najaar werd Libby ontslagen toen Fitzgerald hem aanmerkte als verdachte in Plamegate. Libby zou meineed hebben gepleegd. Bush en Cheney namen met waarderende woorden afscheid. Maar al snel daarna kwamen berichtjes naar buiten waaruit bleek dat Libby, een vriend van Cheney, tot zijn ontsteltenis geen contact meer mocht hebben met oud-collega's op het Witte Huis.

Het schisma had een traumatiserend effect op Libby. Hij heeft besloten op te staan tegen de machtigste man van de wereld, zeggen deskundigen die de zaak op de voet volgen. Hij doet dat met een procedureel spelletje. Hij dwingt de aanklager steeds nieuwe onderdelen van het strafdossier bekend te maken om zijn verdediging voor te bereiden; de behandeling van de strafzaak is gepland voor volgend jaar.

Het drukt het Witte Huis in de verdediging. Twee maanden terug werd bekend dat volgens het strafdossier Libby door zijn “superieuren“ werd aangespoord om staatsgeheimen te lekken. Gisteren werden de afspraken openbaar die in het Witte Huis werden gemaakt alvorens Libby de staatsgeheimen over Irak aan journalisten gaf: hij deed dat alleen nadat Cheney hem verzekerde dat Bush toestemming gaf.

Het document beschrijft ook de kleingeestige context waarin dit gebeurde. Het Witte Huis wilde de staatsgeheimen lekken omdat “de geloofwaardigheid van de vice-president (en de president)“ inzake de oorlog in Irak op het spel stond, aldus de aanklager. De waarheid telde niet. Libby moest selectief lekken - zolang Bush en Cheney er goed uitsprongen hoefden de feiten niet te kloppen.

Wat Scooter Libby met zijn acties beoogt weten weinigen - wil hij wraak, voert hij openbare onderhandelingen over een tegemoetkoming? Voor de strafzaak maken de nieuwe feiten weinig uit - Bush en Cheney zijn geen verdachten. Maar voor de beeldvorming zijn er voor het Witte Huis geen ellendigere feiten denkbaar: ze hernieuwen de aandacht voor de zwakke onderbouwing van een oorlog die Bush in een slepende crisis heeft gebracht. En het einde is niet in zicht. Libby heeft nog diverse verzoeken voor de vrijgave van nieuwe documenten uitstaan.

    • Tom-Jan Meeus