Leuk land, maar opa is wel de baas

Wie jong is in Italië woont vaak tot zijn 35ste thuis en heeft geen werk.

Politici richten zich op ouderen: daar zijn er nu eenmaal veel meer van.

Mauro Cardella (28) uit Palermo heeft het er zo vlak voor de verkiezingen vaak over met zijn werkzoekende vrienden. Waarom verkondigen jongeren in Italië niet ook de revolutie, zoals in Frankrijk? Waarom komen ze niet in opstand tegen hun vaders en opa's die zo vasthouden aan hun machtsposities en het systeem verstoppen?

De Italiaanse jeugd heeft zeker zoveel reden om in opstand te komen als de Franse jeugd. De werkloosheid onder jongeren van 15 tot 24 jaar is in Italië 24,4 procent (Eurostat). In Frankrijk is dit 21,6 procent, in de Europese Unie ligt die op gemiddeld 17,7 procent en in Nederland op 7,7 procent.

Vindt in Nederland driekwart van de afgestudeerden binnen een jaar een baan, in Italië lukt dat nog geen 20 procent, en in de helft van de gevallen betreft het dan ook nog een tijdelijke baan. In Zuid-Italië zijn zelfs streken waar tot 50 procent van de jeugd geen werk heeft. En toch: jeugdwerkloosheid is geen hoofdthema bij de verkiezingscampagne en de jongeren blijven rustig.

Zo ook Mauro. Hij blijft naarstig zoeken naar werk en heeft tijdens deze zoektocht geen recht op een uitkering. Hij heeft bedrijfseconomie gestudeerd en een postdoctorale opleiding gevolgd. Vorige maand nog was hij in Noord-Italië op zoek naar een baan. Van Siciliaanse vrienden die daar werken, had hij adressen van bedrijven gekregen die werknemers zochten. Tot nu toe heeft hij geen enkele positieve reactie gehad.

'En als het me in het noorden lukt, dan verdien ik straks misschien 1200 euro, terwijl ik 500 euro voor de huur van een kamer kwijt ben. Zo kun je toch geen gezin opbouwen?'

Lukt het hem in Milaan niet om werk te vinden, dan zal hij in Sicilië stage moeten gaan lopen bij een boekhoudkundig bureau, dat is dan de enige weg. 'Drie jaar stage zonder ook maar een cent te verdienen. Daarna moet ik een examen doen om tot de beroepsgroep te worden toegelaten. Pas dan word ik misschien in dienst genomen of moet ik zelf wat proberen op te bouwen.'

Tito Boeri, topeconoom van de Bocconi universiteit in Milaan is net als Mauro 'verbaasd' dat de Italiaanse jongeren zo rustig blijven in vergelijking met hun Franse leeftijdsgenoten. 'Ook in Italië zijn de arbeidscontracten geflexibiliseerd. Niet zo rigoureus als men nu in Frankrijk voorstelt, maar jongeren vinden ook hier steeds minder vaak een vaste baan.'

Daarnaast kampen ze nog met een ander probleem, meent hij: 'Het uiterst dynastieke systeem.' De vaders en opa's van Italië zijn verzot op de macht en willen zich liever niet laten opvolgen door de zonen en dochters. Dat is zo in de bedrijven, aan de universiteiten - waar 20 procent van de docenten boven de zestig is - en in de politiek. 'Er is hier sprake van een heuse gerontocratie', aldus Boeri. De president van Italië, Carlo Azeglio Ciampi, is 85 jaar oud. Italië is het enige land in Europa dat ook na 10 april een premier zal hebben die ver in de zestig is. Berlusconi is 69 en Prodi 66. Beide heren denken er niet aan om vrijwillig plaats te maken voor een nieuwe generatie politici.

Berlusconi bevecht de ouderdom met behulp van plastische chirurgie en met zijn lijfarts, die ook nog burgemeester is van de stad Catania. Deze heeft hem, zo gaat het gerucht, een wonderdrankje voorgeschreven, waarmee hij ten minste honderd jaar oud zou kunnen worden.

'Ik zou willen dat politici eens wat minder in hun eigen belang handelden en meer aan de jongeren zouden denken', zegt Luca, student fysica in Milaan. Van al zijn vrienden is niemand geïnteresseerd in politiek, 'omdat alles hetzelfde blijft en niets verbetert', zegt hij.

Het grote probleem voor jongeren als Luca of Mauro is dat ze voor de oude politici steeds minder relevant worden. Was de gemiddelde kiezer vijftien jaar geleden 40 jaar, nu is dat al 47 jaar. Er zijn inmiddels twee keer zoveel gepensioneerden in Italië als jongeren van 18 tot 30 jaar, en de balans zal in de komende jaren verder doorslaan. Wie de macht wil veroveren in Italië, richt zich steeds meer op de ouderen.

Demograaf Andrea Vannucci spreekt van 'een dramatisch situatie waarin de jongeren steeds minder tellen voor politici'. Vannucci: 'Italië is helaas een pionier in het proces van demografische veroudering. En dit heeft catastrofale gevolgen voor het pensioenstelsel, de gezondheidszorg en voor de jongeren die dat straks allemaal moeten bekostigen.'

Volgens werkzoekende Mauro zal de Italiaanse jeugd geen revolutie ontketenen, omdat 'iedereen te veel met zijn eigen leven bezig is'.

Het is als altijd in Italië de familie die vooralsnog als vangnet optreedt. 59 procent van de Italiaanse jongeren tot 35 jaar woont nog bij de ouders. Het onderdak is gratis, moeder doet de was en kookt het eten. Het grote probleem hierbij is volgens demografen echter dat de jeugd vertraagd volwassen wordt. Als hij al aan kinderen begint, krijgt de gemiddelde Italiaanse man zijn eerste kind pas op zijn 33ste. En daar blijft het vaak bij. Hierdoor zal de volgende generatie nog beperkter in omvang zijn.

Lees vanmiddag op nrc.nl Twee Kwaden, Rome ziet licht in zwarte geldcircuit door Maarten Schinkel.