Geheime dienst luistert ministers Zuid-Afrika af

De geheime dienst van Zuid-Afrika heeft de eigen ministers bespioneerd. Zo giftig is de sfeer binnen de regeringspartij ANC over de opvolging van president Thabo Mbeki.

Ze gooiden hun doelwitten bij voorkeur van een flatgebouw. Of vergiftigden hun kleren. Soms schoten ze ook gewoon. Over de methoden van de geheim agenten van het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime zijn boeken volgeschreven. Geen enkel middel schuwden ze om het swart gevaar' in te dammen.

Maar op wie richt zich de geheime dienst van de huidige Zuid-Afrikaanse regering? Volgens een rapport van de Inspecteur-generaal van Geheime Inlichtingen dat deze week is uitgelekt, zijn dat vooral de ministers en ambtenaren van de regering zelf. De afgelopen maanden blijken ondermeer de minister van Financiën, de vice-president en zelfs de minister van Inlichtingen door hun eigen geheim agenten te zijn bespied en afgeluisterd. Ook “spindoctors', woordvoerders en vooraanstaande zakenlieden verbonden aan regeringspartij ANC blijken lange tijd bespioneerd.

De activiteiten van de geheime dienst vallen onder de codenaam Project Avani. Het bestaan van Project Avani laat zien hoe giftig de sfeer binnen de regeringspartij is geworden rond het debat over de opvolging van president Thabo Mbeki. Eind volgend jaar moet het partijcongres de beslissing nemen wie voorzitter van het ANC mag worden en dus in 2009 Mbeki zal opvolgen. Volgens het rapport van de Inlichtingendienst was Project Avani bedoeld om “iedere bedreiging of potentiële bedreiging te identificeren die door het opvolgingsdebat zou kunnen ontstaan“.

Dat opvolgingsdebat is vervroegd uitgebroken door de ontwikkelingen rondom de ontslagen vice-president Jacob Zuma, die nu terecht staat wegens verkrachting van een 31-jarige vrouw. Veel ANC'ers zijn ervan overtuigd dat Zuma slachtoffer is van een politieke samenzwering. Zij zijn in die overtuiging gesterkt nadat er emails werden rondgestuurd waarin Zuma een “Zuluboy“ wordt genoemd en een “smeerlap“ die eens flink moet worden “gepakt“.

De geheime dienst blijkt op eigen initiatief alle middelen te hebben vrijgemaakt om te achterhalen wie van de ANC-politici achter de emails zitten. Dit gebeurde naar verluidt achter de rug van de minister van Inlichtingen en president Mbeki. Onderzoek door computeranalisten heeft inmiddels vastgesteld dat de emails zo goed als zeker vals waren. De vraag is nu: wie had er baat bij deze oplichterij?

President Mbeki ontsloeg het hoofd van Nationale Inlichtingen, Billy Masetlha, vorige maand wegens een “vertrouwensbreuk“. De aanhangers van de verdachte Jacob Zuma lezen dat als de zoveelste aanval op het kamp van hun favoriete presidentskandidaat. Volgens hen is het geen wonder dat de ontslagen Zuma is opgevolgd door Phumzile Mlambo-Ngcuka. Zij is de echtgenote van Bulelani Ngcuka, voormalig hoofd van de speciale politie-eenheid die het corruptieonderzoek tegen Zuma leidt.

De spionagezaak maakt niet alleen duidelijk dat er een einde is gekomen aan de camaraderie tussen de antiapartheidsstrijders die in 1994 met Mandela aan de macht kwamen. De saga laat ook zien dat het ANC nog altijd wordt bestuurd als een bevrijdingsbeweging waarin geheimzinnigheid een overlevingsstrategie is, niet als een volgroeide politieke partij. Dat leidt onherroepelijk tot misbruik van geld dat is bedoeld voor de staatsveiligheid, schrijft onderzoeker Laurie Nathan van de Universiteit van Kaapstad in de Sunday Times. , “De tijd is rijp voor () een serieuze discussie over wat we eigenlijk met nationale veiligheid bedoelen en de missie, het mandaat en methoden van de inlichtingendiensten.“