Eerlijke waar van de courtisane

Rome 1527: de katholieke hoofdstad, centrum van corruptie en pauselijke rijkdom, wordt aangevallen door Duitse protestanten die de reformatie komen verkondigen. Onder de belaagde inwoners bevinden zich de courtisane Fiammetta Bianchini en haar dwerg. Deze Bucino, even mismaakt als briljant, bestiert niet alleen haar huishouden en boekhouding, maar is ook een van de vele soorten vermaak waarmee Fiammetta haar gasten vermaakt. Huize Bianchini is befaamd om zijn hoge kwaliteit. Of het nu om Bucino's jongleerkunsten is, of om haar eigen kunsten in haar met brokaat beklede bed, om haar luitspel, gezang, scherpzinnige conversatie, rimpelloze blanke huid of glanzend zilverwerk.

Sarah Dunant Foto Charlie Hopkinson Hopkinson, Charlie

Maar wanneer zelfs haar voornaamste geldbron, de kardinaal, het tweetal niet langer kan beschermen, moeten ze op de vlucht, naar die andere machtige stad van dat moment: Venetië. Dat lukt helaas pas nadat de beeldenstormers hun haat jegens al wat mooi is, hebben gebotvierd op Fiammetta's heuplange honingblonde haren. Anders dan de Vaticaanbewoners, die opportunistisch genoeg waren om vrouwelijk schoon te beschouwen als een godsbewijs en het genieten daarvan als een eredienst, zagen de volgelingen van Maarten Luther schoonheid als een zonde. Bucino en Fiammetta arriveren in Venetië dan ook niet alleen uitgeput, hongerig en vuil, maar ook zonder bron van inkomsten. Terwijl Bucino de markt verkent - hoeveel concurrerende courtisanes en hoeveel rijke, potentiële klanten zijn er? - kwijt Fiammetta zich van de taak haar kapitaal te herstellen.

In the Company of the Courtesan is een waardige opvolger van Sarah Dunants in 27 talen vertaalde eerste roman in dit genre, The Birth of Venus (2003). De vele lezers daarvan zullen ook dit een heerlijk boek vinden. The Birth of Venus was geïnspireerd door Botticelli's schilderij, op het nieuwe omslag staat Titiaans Venus van Urbino, een portret dat opzien baarde, omdat de naakte vrouw - in het verhaal Fiammetta - ons ongegeneerd aankijkt. Helaas is dat portret in de Nederlandse uitgave vervangen door een vrouwenportret van Tintoretto.

Dunants liefde voor de Italiaanse kunst en geschiedenis spat van haar boeken af. De Engelse Dunant, die de helft van het jaar in Florence woont, is een zintuiglijk auteur en houdt bovendien van een echte plot. Haar woordenrijkdom sleept de lezer mee de stad in, waar het wemelt van de kleuren, feesten, havens en schepen en de geur van water en verrotting zich mengt met die van mediterrane kruiden. Toch zou de betiteling “historische roman' de intelligentie en originaliteit van In the Company of the Courtesan tekort doen. Wat diepgang en strekking betreft ligt het boek in het verlengde van Dunants eerdere politiek-filosofische essaybundels en van de Late Show.

In de jaren negentig schreef zij zes interessante misdaadromans en nu is er dus deze ideeënroman vol debatten over godsdienst, moraal en filosofie. Soms worden die overigens alleen gevoerd in het hoofd van de scherpzinnige Bucino die - met Machiavelli als inspiratiebron - strategieën verzint over hoe zijn dame en hij te midden van alle duizelingwekkende politieke en sociale ontwikkelingen kunnen overleven. Vanuit Venetië werd handel gedreven met de hele wereld. Als een Turkse koopman Bucino wil meenemen als speeltje voor zijn sultan, biedt hij aan Fiammetta erbij te kopen als des sultans zoveelste vrouw. Wat is het verschil, zegt hij, met wat ze nu doet. Groot, legt Bucino hem uit: een courtisane leidt haar eigen leven en zal zich niet laten reduceren tot echtgenote nummer zoveel. In het perspectief van het curieuze duo verdienen zij de kost met eerlijke handel. “Ik weet wat ze willen en dat lever ik', stelt de zelfbewuste Bianchini. Dunants vrijzinnigheid ontmaskert de hypocrisie van de Venetiaanse jongedames die de rozenkrans hanteren teneinde die te laten vallen voor de voeten van een rijke partij, en van de katholieke machthebbers, die overigens in het kosmopolitische Venetië net wat minder “heksen' ter dood brachten dan elders.

De verhoudingen tussen de seksen vormen de kern van Dunants romans. Zij slaagt erin die tegelijkertijd te beschrijven als van alle tijden én als historisch en veranderlijk. Dat zij de veranderende inhoud en betekenis van het christendom, de seksuele moraal en de politieke verhoudingen in haar verhalen overtuigend weet te vervlechten, geeft dat werk een bijzonder niveau.

Sarah Dunant: In the Company of the Courtesan. Virago, 338 blz. euro 24,90. Vertaald door Frans van Delft als In het gezelschap van de courtisane, Archipel, 382 blz. 18,95