Een vakantie voor de oren

Voor het maken van radiodocumentaires is steeds minder geld beschikbaar. De voortschrijdende techniek biedt echter uitkomst.

Radiomaker en fotograaf Stef Heijendaal monteerde foto's van radiomakers en hun onderwerpen tot een visueel radioprogramma.

Het lijkt een paradox: bij de Publieke Omroep is steeds minder geld beschikbaar voor het maken van radiodocumentaires, maar op internationaal gebied doen Nederlandse documentaires het de laatste jaren juist erg goed. Het hoorspel Radio Noord Suriname over de multiculturele samenleving won onlangs bijvoorbeeld de prestigieuze Prix Italia.

Dit hoorspel is een van de vele documentaires die dit weekend in Amsterdam te beluisteren zijn op het driedaagse radiofestival Grenzeloos Geluid. Festivaldirecteur en radiomaker Stef Visjager ziet nog een andere bevreemdende tendens: “Aan de ene kant is er minder geld en zendtijd vanuit de omroepen. Daardoor wordt de kweekvijver voor talent kleiner. Aan de andere kant zijn er veel nieuwe, goedkope manieren om radio te maken.“

Die nieuwe, veelal interactieve vormen krijgen veel aandacht op het festival. Zo is er de “digitale flessenpost' die het project Call Centre 211 belooft: een reeks audiocadeautjes die bezoekers van het festival op hun gsm kunnen ontvangen. Het project van crossmediamakers Cut-n-Paste haakt hiermee in op de nadelen van de hedendaagse zoals irritante spam, ellenlange keuzemenu's en ongewenste wachtmuziek.

De documentaires zijn gedurende het hele weekend ook online te beluisteren, maar een goede reden om het evenement in levenden lijve te bezoeken zijn de opgehangen audioschilderijen: lege lijsten met op een koptelefoon een dynamische beschrijving van het ontbrekende beeld.

Dan zijn er ook de fotomontages van radiomaker en fotograaf Stefan Heijendaal. Hij nam foto's van radiomakers en hun onderwerpen, en “monteerde' die als een radioprogramma tot een nieuw beeld. Ook is er een audiotour te volgen waarin een prettig gestoorde onderzoeker, gespeeld door Peer Mascini, de bezoeker meeneemt langs de “ongeschreven geschiedenis' van de festivallocatie, de Westergasfabriek.

Zowel volgens Bente Hamel, maker van de audiotour, als directeur Stef Visjager heeft al deze nieuwe creativiteit veel te maken met de populariteit van de podcast en andere digitale mogelijkheden. Steeds meer amateurs begeven zich op het radiomakerspad. Volgens Chris Bajema, die voor het radioprogramma De Avonden van de VPRO podcasts zoekt en bespreekt, is dat niet louter een goede ontwikkeling. Hij schreef vorige week in het internetmagazine De Nieuwe Reporter over de vele ,,echtparen die het leuk vinden om aan de keukentafel tegen een microfoon te ouwehoeren“ en de niet al te beste kwaliteit van hun podcasts.

Maar wie goed zoekt, vindt wel degelijk kwaliteit, meent ook Bajema. Naast de professionele podcasts van gevestigde media als BBC Radio, de New York Times en de populaire Nederlandse pod- en vodcasts (met video) als Radio Bergeijk en Bieslog van Wim de Bie, zijn er bijvoorbeeld One Minute Vacations op de site van Quiet American: een verzameling klankminuten: zestig seconden lang een marimbaspeler op een Mexicaanse markt of het klotsende water tegen gondels inclusief serenade in Venetië: stuk voor stuk kleine vakanties voor het oor.

Bajema schrijft op De Nieuwe Reporter: “De tijd dat we zondagochtend de wekker zetten om naar OVT te luisteren is voorbij. Omroepen zouden zich moeten realiseren dat de uitzending van een radioprogramma niet meer dan een première is van de podcast. Ik denk dat in de toekomst de websites van de omroepen de toegangspoort naar alle programma's worden.“

Bovendien kunnen ze hun archieven digitaal gaan aanbieden. Bajema: “Wat zou er mooier zijn dan nog eens te luisteren naar een interview van Ischa Meijer of een oude aflevering van Borat, het legendarische radioprogramma dat als voorloper geldt van het latere Jiskefet.“

Omdat de ruimte voor de radiodocumentaire in de ether kleiner is geworden, gebruiken jonge radiomakers internet om zich te hergroeperen en te ontwikkelen. Zo wordt de ontbrekende “kweekvijver' vervangen. Met geld van het Thuiskopie Fonds start zondag De Radiosalon, een online platform waarop radiomakers kunnen experimenteren, discussiëren en documentaires uploaden en beluisteren.

Initiator Alwine van Heemstra: “Communicatie verandert en radiomakers mogen niet stil blijven staan. Na Grenzeloos Geluid kunnen ze zich bij de Radiosalon blijven voeden en inspireren.“

Ook Stef Visjager gaat met haar bedrijf Radiomakers Desmet het tweejaarlijkse Grenzeloos Geluid aanvullen met een site waarop ze radiodocumentaires gaat plaatsen die het hele jaar door gratis te beluisteren zijn. “Hoe we er daarna geld mee gaan verdienen, weet ik nog niet. Dat zien we dan wel weer.“

www.nrc.nl/media: fragmenten van documentaires, de audiotour en Call Centre 211

Radiofestival Grenzeloos Geluid: 7, 8 en 9 april in de Westergasfabriek, Amsterdam.

    • Elda Dorren