“De krijger die alles ziet' kan arme Peruanen behagen

Weer een nieuwe boze buur voor Bush, of de eerste vrouw als president? De Peruanen gaan zondag naar de stembus.

De Peruaanse presidentskandidaat Ollanta Humala begroet, gekleed als Inca, aanhangers tijdens een verkiezingsbijeenkomst in de Andesstad Cuzco (Foto Reuters) Peru's presidential candidate Ollanta Humala (C), dressed like an Inca, greets supporters upon his arrival in Cuzco April 1, 2006. Humala, a radical nationalist former army officer campaigning to increase state control of the economy, extended his lead slightly in Peru's presidential race, as his rural support grew. REUTERS/Mariana Bazo REUTERS

Voor van alles en nog wat is hij de laatste maanden uitgemaakt. Een sloper van de multinationals, een autoritaire mensenrechtenschender, een nieuwe boze buur voor de Amerikaanse president Bush en een racistische nationalistische populist.

Maar net zoals gebeurde bij zijn politieke geestverwanten zoals president Hugo Chávez in Venezuela en president Evo Morales in Bolivia, hebben de aanvallen Ollanta Humala alleen maar goed gedaan. Volgens de laatste gepubliceerde peilingen wint de 43-jarige voormalige legerofficier zondag de eerste ronde van de presidentsverkiezingen van Peru.

“De anti-systeem kandidaat' gebruikt alle verwensingen simpelweg als een geuzennaam. “Ik ben een rebel“, zegt de man die zes jaar geleden nog vergeefs probeerde met militair geweld de macht af te nemen van toenmalig president Alberto Fujimori. Het huidige systeem betekent immers dat meer dan de helft van de 28 miljoen Peruanen dagelijks niet meer dan twee dollar kan besteden. “Nu geldt in Peru de dictatuur van een rijke machtige bovenlaag“, aldus Humala op verkiezingsbijeenkomsten. Het wordt dus de hoogste tijd voor iemand van buiten, is de succesvolle boodschap.

Peru kiest na vijf jaar een opvolger van Alejandro Toledo. Onder zijn bewind kende het land aaneengesloten jaren van economische groei. Maar tegelijkertijd is er in de recente Peruaanse geschiedenis geen president geweest die zo'n lage populariteit genoot. Voor de meeste Peruanen heeft Toledo zich vooral ontpopt als een drinkebroer en rokkenjager die zijn verkiezingsbeloftes niet nakwam. En van de fraaie financiële resultaten in het land, dat tegen record hoge prijzen koper en goud exporteerde, profiteerden maar weinig mensen.

Net als de huidige president - die niet herkiesbaar is - heeft Humala indiaans bloed. Zijn familie flirt nadrukkelijk met het glorieuze Inca-verleden van het Zuid-Amerikaanse land. Zijn vader Isaac en jongere broer Antauro zijn de bedenkers van een ultra-nationalistische beweging - het etnocacerisme - die vindt dat de indianen desnoods gewapenderhand de macht moeten overnemen van de blanke elite die hun land bezet houdt. Antauro probeerde vorig jaar nog een gewapende opstand te ontketenen. Hij zit gevangen. De etnocaceristen keren zich tegen de buitenlandse invloeden uit de Verenigde Staten en van de buurlanden Chili en Ecuador.

Ollanta - de naam betekent in de Inca-taal Quechua “krijger die alles ziet' - heeft zich tijdens zijn campagne publiekelijk van zijn familie gedistantieerd, omdat de uitlatingen van bijvoorbeeld zijn ouders niet altijd spoorden met zijn programma. Pa Humala pleit voor de vrijlating van de leiders van de maoïstische guerrillaorganisatie Lichtend Pad, die in de jaren tachtig en negentig duizenden mensen hebben gedood. Mama Elena heeft gezegd dat het in de noodzakelijke strijd tegen immoreel gedrag niet erg zou zijn om flikkers te doden. Toledo, zijn Belgische echtgenote en aanhangers moeten volgens hen ook voor het vuurpeloton. De ideeën staan beschreven in het tijdschrift van de familie dat in Peru wordt verspreid. De naam van het periodiek is Ollanta.

Ollanta Humala, die de afgelopen maanden publiekelijk steun kreeg van Hugo Chávez, pleit voor meer bemoeienis van de overheid met de economie. Hij is voor verhoging van de belastingen voor buitenlandse mijnbouwbedrijven. Ollanta wil het enkele maanden geleden overeengekomen vrijhandelsakkoord met de Verenigde Staten opzeggen. “Het Moederland is niet te koop“, is een van zijn slogans. En net zoals buurman Morales is hij tegen het uitroeien van de velden waar coca - een traditionele Inca-plant - wordt verbouwd.

De intellectuele elite van Peru waarschuwt voor een overwinning van Humala. De man zou alleen om tactische, electorale redenen afstand hebben genomen van het gedachtegoed van zijn familie. Volgens schrijver en oud-presidentskandidaat Mario Vargas Llosa staan de Peruanen voor de keuze: behoud van de democratie of terugkeer naar een dictatuur en systematische schending van mensenrechten zoals onder Fujimori in de jaren negentig het geval was.

    • Marcel Haenen