Ziekenhuis op papier

Transparantie van ziekenhuizen voor patiënten is een schone zaak. Maar het papier waarop gegevens en statistieken van sterfgevallen, doorligwonden, eventuele extra operaties en ligtijden moeten worden genoteerd, is geduldig. Het risico van dergelijke registraties is dat ziekenhuizen voor gunstige statistiekcijfers gaan werken en niet de zorg voor de patiënt vooropstellen. De patiënt heeft de bijstand van een deskundige nodig om de cijfers goed te kunnen interpreteren.

Het is goed dat ziekenhuizen meer verantwoording afleggen over hun werkwijze. De patiënt heeft weinig greep op zijn behandeling. Hij is machteloos als hij vlak voor een operatie naar huis wordt gestuurd, terwijl een operatiezaal leeg blijft, of als een behandeling in drie kleine onderdelen wordt opgesplitst, waarvoor hij drie halve dagen moet uittrekken die grotendeels in wachtkamers worden doorgebracht. Nog ernstiger is het als een patiënt wegens een gebrekkige behandeling aan nieuwe kwalen gaat lijden of zelfs sterft.

Om meer inzicht te krijgen in de praktijk van ziekenhuizen is de Inspectie voor de Gezondheidszorg begonnen met het samenstellen van scorelijsten die vooral slaan op de behandeling. Als 80 procent van de ziekenhuizen aan een bepaalde statistische norm voldoet, moet de andere 20 procent zich er ook aan houden. Zo moet een chirurg die slokdarmkanker behandelt minstens tien operaties per jaar doen om zijn vaardigheid te behouden. Er zijn ook lijsten ontstaan met de top-100 of top-10 van de ziekenhuizen die het beste aan de gestelde eisen voldoen.

Toch mogen de prestatie-indicatoren die de inspectie wil vaststellen de organisatie van het ziekenhuis niet gaan overheersen. Registratie van handelingen en resultaten kost veel werk dat ten koste kan gaan van de eigenlijke behandeling. Ook medisch personeel heeft steeds meer tijd nodig voor administratie en registratie. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek is het administratieve personeel in ziekenhuizen in zeven jaar met een derde toegenomen.

Het ziekenhuis dat het hoogste scoort op papier hoeft niet altijd de beste prestaties te leveren. Ziekenhuizen kunnen ten onrechte worden beloond voor het vermijden van de zware patiënten. Een patiënt die aan een hart-longmachine een paar dagen langer een herseninfarct overleeft, hoeft niet altijd de beste behandeling te hebben gehad. Nuances kunnen verloren gaan in een statistische toptien. Er is een arts nodig om de cijfers te kunnen duiden. Het kan best dat een ziekenhuis dat bovenin de toptien staat, bij de behandeling van een bepaalde ziekte heel slecht scoort.

Het ziekenhuis mag geen zwarte doos zijn voor de inspectie, de verzekeraars en de patiënten. Er mag best druk worden uitgeoefend om de service, de behandeling en de efficiency van ziekenhuizen te verbeteren. Maar net zoals bij prestatiecontracten voor overheidsdiensten zijn cijfers geen wondermiddel. Artsen en verpleegkundigen moeten ruimte houden voor wetenschappelijke, intercollegiale toetsing en beoordeling van behandelingen. Cijfers mogen de professionele vaardigheden niet verdringen, want dan worden ze verhullend in plaats van dat ze openbaren.