Zalm piekt (te?) vroeg

Het gaat goed met de overheidsfinanciën. Vorige week vrijdag berichtte het Centraal Bureau voor de Statistiek dat het begrotingssaldo, volgens de Europese calculatie, in 2005 is uitgekomen op -0,3 procent van het bruto binnenlands product (bbp). Zo'n gering tekort is opmerkelijk. De Nederlandse economie heeft zeer magere jaren achter de rug. Toch is het gat in de begroting effectief gedicht. In 2003 liep Nederland nog het risico van sancties uit Brussel, toen het tekort de maximumgrens van 3 procent van het bbp licht overschreed.

Dat verklaart voor een deel waarom er zo'n ophef is over het koopkrachtverlies dat een vijfde van de huishoudens dit jaar dreigt te lijden door de invoering van het nieuwe zorgstelsel. Van tevoren was toegezegd dat dit verlies minimaal zou zijn. Twintig procent van de huishoudens kan moeilijk als 'minimaal' worden gekenschetst. Nu is dit koopkrachtverlies, van maximaal 1 procent, niet erg groot en doet het zich voor bij huishoudens die over het algemeen wel een stootje kunnen hebben. Maar de gunstige begrotingsontwikkeling leidt wel tot de vraag of het kabinet het afgelopen jaar de hand niet al te stevig op de knip heeft gehad.

Die kritiek is voor een belangrijk deel onterecht. Het gunstige saldo voor 2005 is goeddeels te danken aan onvoorziene meevallers. De olieprijzen zijn buitengewoon sterk gestegen, en daarmee de inkomsten van de staat uit de aardgasbaten. De rente op de kapitaalmarkt, waar de overheid de staatsschuld financiert, bleef zo laag dat zelfs de president van de Amerikaanse centrale bank zich er openlijk over verbaasde. Problemen met de Europese fijnstofregeling veroorzaakten uitstel van overheidsuitgaven in de bouw. En de lage rente heeft ervoor gezorgd dat veel bedrijven hun belasting vooruitbetaalden om te profiteren van de relatief hoge rentevergoeding hiervoor door de fiscus.

Het gunstige begrotingssaldo over 2005 is beïnvloed door onvoorziene omstandigheden en door incidenten. Laatstgenoemde categorie kan dit jaar juist extra op de begroting drukken. De meest recente officiële schatting voor 2006 geeft dan ook een oplopend tekort naar 0,9 procent, dat pas in 2007 terugloopt naar 0,4 procent.

Tot zover de financiële realiteit. De politieke realiteit is anders. Minister Zalm (Financiën, VVD) lijkt, zoals een sporter kan overkomen, te vroeg te hebben 'gepiekt'. Het blijft moeilijk uit te leggen hoe een grote groep burgers onder de huidige omstandigheden een koopkrachtverlies voor de kiezen krijgt. Het kabinet laadt daarmee de verdenking op zich een overmaat aan financiële munitie te hebben opgespaard, om die in de aanloop naar de parlementsverkiezingen van volgend jaar te kunnen verschieten.

Het is zaak niet, of hooguit mondjesmaat, toe te geven aan deze druk. De overheidsbegroting hoort, over de conjunctuur genomen, in balans te zijn of een licht overschot te vertonen. Nu het kabinet op het punt staat dit te bereiken, moet de discipline intact blijven. Het strooien met extraatjes wordt dit najaar, bij de begroting voor het komende verkiezingsjaar, al verleidelijk genoeg.

Commentaren geven het standpunt van de krant, op basis van discussies tussen hoofdredactie en commentatoren. Reageren: lezerschrijft@nrc.nl