Wilde woede in de Niger-delta

Door onrust in de Niger-delta ligt een kwart van Nigeria's olieproductie stil.

Militanten leggen uit waarom zij gijzelen en olie-installaties aanvallen.

Leden van de militante Mend-groepering op de Escravos-rivier. Zij ontvoerden in februari negen buitenlandse medewerkers van oliebedrijven. Foto AFP ESCRAVOS RIVER, Nigeria: Nigerian separatist rebels brandish theirs weapons in a speedboat in a show of strength for reporters, 24 February 2006. The self-styled Movement for the Emancipation of the Niger Delta has in recent weeks cut Nigeria's oil output by 20 percent in a series of attacks on oil plants and pipelines. They have taken nine foreign oil workers hostage and are demanding that the Nigerian army pull out of the region. AFP PHOTO DAVE CLARK AFP

Muhamed Powell ploft op bed en strekt zijn pijnlijke rug. Na de training in het kamp van zijn militanten in de kreken van de Niger-delta is hij een dagje komen uitrusten bij zijn moeder in het stadje Patani. 'U komt met mij overleggen in mijn slaapkamer, waarom kan president Obasanjo dat niet doen? De Nigeriaanse regering spreekt alleen de taal van pief paf poef. Daarom gingen wij buitenlanders gijzelen.'

Muhamed leidt de Vrijwillige Volksstrijdmacht van de Niger Delta (NDPVF), een groep militanten verantwoordelijk voor gijzelingen en aanvallen op olie-installaties. Sinds eind vorig jaar kwamen daarbij zeker tien regeringssoldaten en politieagenten om. Na de arrestatie wegens hoogverraad van Dokubo-Asari, de hoogste leider van de NDPVF, gingen de militanten ondergronds en eist de mysterieuze groep de Beweging voor de Emancipatie van de Niger-delta (Mend) de gewapende acties op. 'Na de arrestatie van Dokubo-Asari droegen onze goden ons op om gijzelaars te gaan nemen. Dan wordt er tenminste naar ons geluisterd.'

Die aandacht kregen ze, in volle mate. De destructieve kracht van de militanten blijkt enorm. Vuren zij één schot af, dan stijgen de olieprijzen op de internationale markt onmiddellijk. Shell trok 500 man personeel terug uit delen van de delta. Bijna een kwart van Nigeria's olieproductie van 2,5 miljoen vaten per dag ligt stil. President Obasanjo wil deze week in de hoofdstad Abuja met de activisten en militanten van de delta onderhandelen. Muhamed maakt met zijn wijsvinger een snijdbeweging langs zijn keel: 'Dat doen we met iedereen die met hem gaat praten in Abuja.'

De afgelopen maanden gijzelden de militanten dertien buitenlanders die voor oliebedrijven werkten. Na enkele weken lieten ze hen ongedeerd vrij. 'We stoppen voor drie maanden met het gijzelen van buitenlanders, we wachten af of de regering onze eisen inwilligt', zegt Muhamed. De militanten eisen alle inkomsten uit de olie voor de Niger-delta op en vrijlating van 'politieke gevangenen' zoals Dokubo-Asari. 'We gaan op een andere manier door met onze strijd om alle oliewinning stil te leggen. Shell en andere oliebedrijven moeten hun biezen pakken tot we onze doelen hebben bereikt.'

Muhamed gaat op de rand van zijn bed zitten. 'Mama, kunt u een kopje koffie voor mijn gasten brengen?', roept hij naar zijn moeder. Zij onderhoudt voor de militanten het contact met de goden van de Ijaws, met meer dan tien miljoen mensen het grootste volk van de Delta. 'Onze goden voeren ons naar de volgende stap in de strijd. Zij beschermen ons', zegt Muhamed. Een medestander in de slaapkamer knikt: 'Ik ben al 181 keer door kogels geraakt. Als mijn goden mij niet hadden beschermd, was ik allang dood geweest.'

Muhamed vertegenwoordigt de ongeraffineerde versie van het verzet tegen de regering en de oliemaatschappijen. Hij wil geen politieke leiders voor zijn beweging, 'want die laten zich corrumperen door het geldsysteem van Nigeria'.

Maar de woede heerst niet alleen onder de wilde jongeren in de afgelegen kreken van de delta. Victor Singesei nipt aan zijn whisky in de poloclub van Port Harcourt, de grootste stad van de delta. 'De beslissende krachtmeting is nabij', voorspelt hij. 'We worstelen nog met de vraag hoe we onze gewapende strijd voor een onafhankelijke Delta-republiek kunnen voeren zonder vernietiging van de olievelden en olie-installaties.'

Victor is een welvarend zakenman en behoort tot de Ira, de Republikeinse Vereniging van de Ijaws, een van de vele activistengroepen in de delta. De escalatie van het verzet in de delta is mede het gevolg van een betere samenwerking tussen deze groepen. 'We maken tegenwoordig gezamenlijk afspraken over onze strategie', vertelt hij. 'Na de gijzelingen willen we nu meer aanvallen gaan uitvoeren op olie-installaties, maar onderling zijn we het daar nog niet helemaal over eens.'

De militarisering van het verzet werd mogelijk doordat de militanten samenwerken met criminelen die dagelijks olie ter waarde van miljoenen dollars stelen. Ze ontvangen voor hun diensten geld en wapens. 'De militanten beschikken over een vloed aan wapens. Zij kennen het terrein op hun duimpje. Ze hoeven alleen maar te hurken in de jungle als er een patrouilleboot van de marine langskomt. Het regeringsleger maakt geen enkele kans', lacht Victor schamper.

'Mijn opa en mijn vader, zij bleven praten om een eerlijker aandeel van de olie te krijgen. Mijn generatie is het overleg beu. Wij zijn de opstand begonnen, opdat mijn kinderen het eindelijk beter zullen krijgen.'

De kans op een vreedzame oplossing voor de razernij in de delta lijkt bijna vervlogen. Het tot voorheen schismatieke verzet bundelt zich, activisten worden militanten, de ouderen verliezen de controle over de jeugd. 'Te lang heeft de overheid de grieven van de delta-inwoners proberen af te kopen met een paar procenten méér van de olie-inkomsten voor het gebied [momenteel 13 procent, red.]', zegt een buitenlandse onderzoeker. 'Die strategie werk niet meer. Vijf jaar geleden viel een explosie nog te voorkomen, nu is de uitkomst van het conflict onvoorspelbaar geworden.'

    • Koert Lindijer