Onbegrip in VS over xenofoob Nederland

Nederland ging over de tong toen een Amerikaanse Senaatscommissie gisteren het moslimextremisme in Europa besprak.

Tegen het einde van de hoorzitting, gisteren in de Senaatscommissie Europese Zaken, liet voorzitter George Allen zich even gaan. Normaal, zei hij, denk je na een middagje praten over een probleem: 'Heel erg allemaal. Maar over drie jaar is het opgelost.'

Gisteren was het anders. Ambtenaren van het State Department, de CIA en een reeks deskundigen schetsten een gitzwart beeld van aard en omvang van het moslimterrorisme in Europa. 'Er kan maar één conclusie zijn', concludeerde Allen. 'Het zal zeker een generatie duren voordat Europa dit probleem onder de knie heeft.'

Dat George Allen zich zo uitdrukte is in de VS niet zonder betekenis. Deskundigen tippen hem als de Republikeinse genomineerde voor de presidentsverkiezingen van 2008. Gedoodverfde kandidaten als senator John McCain (onberekenbaar) en ex-burgemeester Rudy Guiliani van New York (te links) worden gewantrouwd door de conservatieve basis van de Grand Old Party. Reden waarom Allen, oud-gouverneur van Virginia, wordt aangeprezen als de ideale kandidaat - bij voorbeeld door de conservatieve National Review.

Hij zou in die rol vermoedelijk niet, zoals zijn voorganger Bush in 2000, betrapt worden op een gebrekkige feitenkennis over het buitenland. De hele middag strooit hij weetjes. De Duits-Franse betrekkingen zijn voor hem gesneden koek, evengoed als het gevaar van een geïsoleerd Armenië na een mogelijk EU-lidmaatschap van Turkije. En aan zijn engagement voor Europa hoeft niemand te twijfelen. Zijn voorouders van vaderskant, zegt hij, kwamen uit Ierland, Schotland en Nederland.

Nederland gaat geregeld over de tong. Na het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk wordt het land het vaakst genoemd. Niet alleen negatief. Er zijn complimenten voor de omgang van de Amsterdamse politie met Marokkaanse jongeren en de anti-terreurwetgeving van minister Donner (Justitie, CDA). Maar het land wordt toch vooral geportretteerd als een zoekende natie sinds de moord op Theo van Gogh. En naarmate meer feiten over tafel komen, loopt het onbegrip over de xenofobe atmosfeer en de vijandige behandeling van moslims op.

Zo was het erg onverstandig, vertelt Daniel Benjamin, coördinator contra-terrorisme onder president Bill Clinton, dat Nederland enkele jaren geleden de binnenlandse spanningen over allochtonen oploste 'met het besluit 26.000 asielzoekers uit te zetten' [van wie een deel overigens pardon heeft gekregen van minister Verdonk, red]. 'Moslims zullen die maatregel interpreteren als vijandig.' Het bevestigde dat het christelijke Europa de islam niet tolereert, zegt Benjamin. 'Dan ontstaat de situatie dat moslims zich afzonderen van de maatschappij.'

En de reacties op de moord op Van Gogh wijzen op een instabiele maatschappij, zegt Benjamin. Waar Spanje kalm reageerde na de aanslagen in Madrid in 2003, daar waren er in Nederland meer dan twintig incidenten bij moskeeën en moslimscholen in de eerste week na de moord op Van Gogh, houdt hij de Senaat voor. Als dit patroon exemplarisch wordt voor Europa, moeten de VS niet te veel meer van het oude continent verwachten. 'Een Europa dat in beslag wordt genomen door spanningen in de eigen samenleving, is in veel opzichten een zwakke partner voor de VS, niet in de laatste plaats inzake de mondiale dreiging van de radicale islam.'

Ook het integratiebeleid van Nederland wordt onder vuur genomen. Nederland schermt zijn arbeidsmarkt te veel af voor nieuwkomers, zegt onderdirecteur Robin Niblett van Center for Strategic and International Studies (CSIS). 'Het heeft weinig zin om kennis van de [] Nederlandse cultuur te testen wanneer nieuwe immigranten arriveren, als diezelfde immigranten niet in staat worden gesteld deel te nemen aan de cultuur zodra ze binnen zijn.'

Egoïsme van de welgestelden wordt uitgelegd als sociaal beleid, zegt hij. 'Wie al een baan heeft, wordt beschermd. Nieuwkomers komen er niet tussen.'

Evenmin is Nederland in staat de radicale islam te beteugelen, zegt terreurspecialist en hoogleraar Mary Habeck van de Johns Hopkins universiteit. Het is bij uitstek het land waar radicale moslims hun gematigde geloofsgenoten bedreigen. Dat gebeurt zodra gematigden proberen aanhangers van de heilige oorlog tot inkeer te brengen, vertelt ze de Senaat. 'Het doet zich in heel Europa voor maar vooral in Nederland gaat om zeer serieuze en effectieve intimidaties.'

Ze schetst, net als de anderen, een somber toekomstbeeld van Nederland - en Europa. Ze denkt dat 'we in de naaste toekomst meer aanvallen zoals in Londen en Madrid zullen zien'.

Is er dan geen oplossing? vraagt Allen. 'Het probleem is', zegt Habeck, 'dat Europeanen resistent zijn voor integratie. Ik heb in Denemarken gewoond. Daar spraken mensen over hun 'Duitse buren'; hun voorouders waren 300 jaar geleden naar Denemarken gekomen! Veel van de integratie in Europa is opgelegd geweest. Het was kunstmatig. Dat inzicht rijpt nu. Het continent is toe aan een Waarheids- en Verzoeningscommissie, denk ik wel eens.'

Europa is vol van onverholen racisme, aldus Benjamin, de oud-adviseur van Clinton. En de oplossing is ouderwets, zegt hij: positieve discriminatie. 'Dan kunnen Europeanen laten zien wat bijna geen Amerikaan meer gelooft: dat moslims er echt bij horen.'

    • Tom-Jan Meeus