Infectieziekte de baas

De olifantsziekte is in Egypte haast uitgebannen. Dat lukte dankzij goedkope medicijnen, tv-spots en medische controles.

Uitroeiing van elefantiasis ( olifantsziekte) in Afrika, Azië en Zuid-Amerika kost jaarlijks een paar dubbeltjes per inwoner. Wel is een overheid nodig die minstens vijf jaar onbekommerd meewerkt. Én er moeten lokale gezondheidswerkers zijn die eens per jaar van deur tot deur trekken om mensen medicijnen te laten slikken. Verder zijn er strips nodig en Bekende Landgenoten die optreden in tv-spotjes om de bevolking op te roepen de pilletjes te slikken.

Op die manier is de olifantsziekte in Egypte binnen vijf jaar vrijwel verdwenen. Het succesverhaal stond op 25 maart in het Britse medisch-wetenschappelijke tijdschrift The Lancet. De uitroeiingscampagne is er goed onderzocht. Zes Egyptische infectieziekte-artsen en één Amerikaan onderzochten vijf jaar lang de kinderen in vier Egyptische dorpen. In twee van die dorpen kwam de ziekte bijna niet voor. De twee andere lagen in de streek met de meeste olifantsziekte in Egypte.

Overal in Egypte bestaat een programma om olifantsziekte uit te roeien. Ieder jaar krijgt iedereen een combinatie van twee pillen aangeboden: albendazol en diethylcarbamazine. Die pillen kosten bijna niks. Albendazol wordt zelfs door farmagigant Gsk gratis verstrekt. Maar in veel Afrikaanse landen, in Zuid-Amerika en Azië is de bestrijding nog laks. China meldde deze maand wel goede resultaten.

De onderzoekers prikten bloed bij de kinderen en screenden het op afweerstoffen tegen de ziekteverwekker van de olifantsziekte. Bij een positieve uitslag kwamen ze 's nachts terug om dan nog wat meer bloed te prikken. En in de huizen vingen ze muggen.

De olifantsziekte wordt overgebracht door muggen. Die kunnen zijn besmet met larven van in zoet water levende draadwormen, van enkele millimeters lang.

Wormpjes en larven vestigen zich in de lymfeklieren, vooral die in de lies, geslachtsdelen, armen en benen. De larven circuleren alleen 's nachts in het bloed. Vandaar dat de onderzoekers voor een definitieve test 's nachts bloed kwamen prikken.

Veel van de naar schatting 120 miljoen geïnfecteerden op de wereld merken weinig van de infectie. Wat koorts, een tijdje melkachtige urine en vergrote lymfeklieren. Maar soms ontstaat waterbreuk, ophoping van water en later vorming van bindweefsel, waardoor bijvoorbeeld de balzak van een geïnfecteerde man tot gigantische proporties uit kan groeien. En na lymfophopingen (lymfoedeem) in armen en benen kan het weefsel reageren met blijvende verdikkingen en wratachtige uitstulpingen. De dikke benen bezorgden de infectieziekte filariasis zijn oude Nederlandse naam: olifantsziekte.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) begon in 2000 een grote campagne om filariasis uit te roeien. Nu is bewezen dat het kan. Aan het geld ligt het dit keer niet, ook niet aan de farmaceutische industrie die geen geneesmiddelen maakt tegen veelvoorkomende ziekten, of medicijnen die te duur zijn. De lokale gezondheidszorg moet in orde zijn, en het regime moet willen.

Wim Köhler