Verdonk is in media al VVD-leider

Rita Verdonk weet zeker dat ze de VVD-lijst wil aanvoeren.

Haar campagneleider wordt Kay van der Linde, die ook Pim Fortuyn adviseerde.

Foto Maurice Boyer Minister Verdonk en Donner geven uitleg over de brand die ontstond in het cellencomplex van Schiphol Oost, waarbij elf illegale vreemdelingen omkwamen, asielzoekers, gedetineerden. Foto NRC H'Blad, Maurice Boyer Boyer, Maurice

“Voor alle duidelijkheid, ik doe het.“ Rita Verdonk, minister voor Vreemdelingenbeleid en Integratie, wil definitief lijsttrekker worden van haar partij, de VVD. In een interview met weekblad Elsevier, dat vandaag verschijnt, zet ze haar gedachten over de partij en over de komende campagne uiteen. Gisteren heeft ze met de VVD-fractie gesproken over haar kandidatuur.

Met Verdonk aan het roer moet de partij in mei 2007 weer 38 zetels kunnen halen, vindt ze zelf. Ze wil van Nederland een “ondernemend land maken“, waar minder bureaucratie is en mensen meer eigen verantwoordelijkheid moeten dragen, “het einde van de betutteling door de overheid“.

Verdonk laat in het interview terloops weten dat ze binnen de VVD dan misschien niet gesteund wordt door mensen als Zalm, Kamp en partijvoorzitter Van Zanen, maar wel kan rekenen op steun van onder meer Frits Bolkestein, eurocommissaris Neelie Kroes en Tweede-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali.

Verdonk voert nog voor haar formele kandidatuur al een uitgekiende mediacampagne. Donderdag liet ze voorafgaand aan een gesprek voor Radio-1 aan interviewer Tijs van den Brink melden dat hij in de uitzending maar eens naar het lijsttrekkerschap van de VVD moest informeren, terwijl ze daar drie dagen eerder nog stellig “nee' tegen had gezegd. Diezelfde ochtend, dus kort voor het interview, had ze de partijtop ingelicht over haar besluit haar kandidatuur te overwegen en dit publiek bekend te maken. Gerrit Zalm lag nog in bed toen Verdonk belde en was volgens ingewijden not amused.

Verdonk verkondigde die dag in het weekend te willen denken en woensdag (vandaag) een definitief besluit wereldkundig te maken. Zondagmorgen, dus midden in het weekend dat ze wilde gebruiken om haar gedachten te ordenen, zat Elsevier-verslaggever Eric Vrijsen al tegenover Verdonk om haar te interviewen. Elsevier, dat pas vandaag in papieren vorm verschijnt, zette gisteren om 10.07 uur het interview op de website. Even daarna maakte Verdonk haar kandidatuur in de fractie bekend.

Verdonk heeft Kay van der Linde aangetrokken als campagnemanager, evenals Ed Sinke, voormalig Kamercentralevoorzitter Amsterdam. Van der Linde was campagneleider van Pim Fortuyn toen die bij Leefbaar Nederland zat.

Niet de partijtop, maar de gewone leden hebben haar ervan overtuigd zich kandidaat te stellen. “Er zijn twee beslissende momenten geweest“, zegt Verdonk in Elsevier. “Het eerste was een bijeenkomst van vijftien mensen die tot mijn goede vrienden behoren en lid zijn van de VVD. Ze reageerden zó enthousiast dat ik echt voelde dat ik het moest doen. Vervolgens waren er mensen die tegen me zeiden: jij kunt van de VVD weer de grootste partij maken.“

Rutte en Verdonk doen er alles aan de officiële leiderschapsstrijd, de eerste in de geschiedenis van de VVD, te depolitiseren. Volgens Rutte zijn er geen inhoudelijke verschillen, zei hij meermalen. Verdonk houdt het op marginale verschillen: “Het verschil zit in politieke stijl [...] Maar verschillen kunnen er ook zijn qua inhoud. [...] De VVD moet een debatpartij zijn.“

Daarmee maken Verdonk en de door de partijtop gesteunde Rutte de strijd er vooral een tussen personen, en stijl. Over programmapunten zijn ze beiden wat vaag. Rutte wil dat de VVD een bredere volkspartij wordt, maar Verdonk wil dat ook. Verdonk wil minder bureaucratie, Rutte vindt dat ook een goed idee.

Eigenlijk is de enige met een min of meer uitgewerkt programma de derde kandidaat, Tweede-Kamerlid Jelleke Veenendaal. Zij pleit voor meer macht aan de leden en meer interne democratie. Maar de campagne zal niet over Veenendaal, maar over Rutte en Verdonk gaan.