Moord dwarsboomt Noord-Iers vredesproces

Morgen praten de Britse premier Blair en zijn Ierse ambtgenoot Ahern over een uitweg uit de impasse in het Noord-Ierse vredesproces. De moord, gisteren, op een oud-topman van Sinn Feín gooit roet in het eten.

Denis Donaldson Foto AP ** FILE ** File photo dated Dec. 9 2005, of Denis Donaldson, former Sinn Fein party official, whose body was found in Co. Donegal, Ireland, it was confirmed Tuesday April 4, 2006. The former senior official of Sinn Fein recently exposed as a British spy has been found fatally shot in northwest Ireland, police and party sources said Tuesday. Donaldson, Sinn Fein's former legislative chief in Northern Ireland's power-sharing government, admitted in December he had been on the payroll of the British secret service and the province's anti-terrorist police for the previous two decades. (AP Photo / Paul Faith, PA) ** UNITED KINGDOM OUT NO SALES NO ARCHIVE ** Associated Press

Denis Donaldson, wiens lijk gisteren met schotwonden in het hoofd in een afgelegen hoek van Ierland werd gevonden, wist dat hij sinds eind vorig jaar in levensgevaar verkeerde. Kort voor Kerstmis had hij onthuld dat hij ruim twintig jaar voor de Britse regering had gespioneerd. Dit hoewel Donaldson zelf jaren lang deel uitmaakte van de top van Sinn Feín, de politieke arm van het verboden Ierse Republikeinse Leger. Hij genoot het volste vertrouwen van Sinn Feín-leider Gerry Adams, met wie Donaldson in de jaren '70 nog in de gevangenis had gezeten.

Beter dan wie ook wist de 56-jarige Donaldson dat de IRA de afgelopen jaren de gewoonte had korte metten te maken met mensen die als verraders werden beschouwd. Na zijn bekentenis verliet Donaldson zijn huis in de Noord-Ierse hoofdstad Belfast en zocht hij een goed heenkomen in een afgelegen huisje in de Ierse republiek in het graafschap Donegal, zonder elektriciteit of stromend water. Volgens vrienden werd hij met de dag nerveuzer. Zelfmoord is echter onwaarschijnlijk: een hand was deels losgescheurd van zijn arm.

Het dubbelleven van Donaldson had tragische kanten. Naar wordt aangenomen had hij zich gecompromitteerd in een buitenechtelijke affaire, waarna hij zich door de Britten liet ompraten om voor hen te werken. Zijn spionage kwam uit, toen hij en twee anderen er door de Britten in 2002 op hun beurt van werden verdacht in het Noord-Ierse parlement te hebben gespioneerd voor de IRA. Deze ook voor de Britse autoriteiten pijnlijke zaak werd eind vorig jaar geseponeerd. De IRA kreeg echter lucht van Donaldsons dubbelrol en dwong hem tot een publieke bekentenis, waarna hij uit Sinn Feín werd gezet.

De conclusie lijkt eenvoudig: de IRA zit achter de liquidatie van Donaldson. Maar is dat ook zo? Adams ontkende gisteren iedere betrokkenheid van de IRA. Het zou weliswaar niet voor het eerst zijn dat hij op een onjuistheid wordt betrapt, maar vast staat dat de zaak voor hem op een ongunstig moment komt. De afgelopen maanden was hij druk bezig het gewelddadige imago van de beweging bij te schaven.

Vorige zomer kondigde de IRA na ruim drie decennia het einde aan van haar gewapende campagne. Enkele maanden later bevestigde een speciale commissie dat de IRA veel wapens had ingeleverd, al durfde niemand er zijn hand voor in het vuur te steken dat het alles was. Intussen blijft de IRA, die door de jaren heen steeds crimineler van karakter was geworden, volgens talrijke berichten echter volop betrokken bij de smokkel van drugs, wapens en olie. Het is ook geen geheim dat niet alle leden het einde van de gewapende campagne verwelkomden. Niet uitgesloten is dat de moord op Donaldson buiten medeweten van Adams en de zijnen is gepleegd.

Het is evenzeer mogelijk dat de moord bedoeld is als een provocatie om de besprekingen over het Noord-Ierse vredesproces tegen te werken, die de Britse premier Tony Blair en zijn Ierse collega Bertie Ahern morgen hebben. Woordvoerders in zowel Londen als Dublin hebben laten weten dat beiden zich door de moord niet van de wijs laten brengen.

De kans op een doorbraak tussen katholieken en protestanten, toch al niet bijster groot, is door de moord op Donaldson alleen maar verder afgenomen. De protestantse leider dominee Ian Paisley, die zeer sceptisch is over de ontwapening van de IRA, sprak van “een donkere wolk“ boven de besprekingen. Noch Paisley, noch Adams voelt er voor het oude Noord-Ierse parlement, dat was ontbonden na de spionage-affaire van 2002, in ere te herstellen. De electorale machtsverhoudingen in Noord-Ierland zijn sindsdien immers fors in hun voordeel gewijzigd, zoals vorig jaar bij de nationale Britse verkiezingen bleek. Liever wachten ze nieuwe verkiezingen af, waaruit beiden versterkt te voorschijn denken te komen. Daaraan verandert de moord op Donaldson op zichzelf niets.

    • Floris van Straaten