In Berlijn zijn leraren al jaren bang voor hun leerlingen

Duitse leraren uit een achterstandswijk in Berlijn schreven een brandbrief over agressieve leerlingen.

Is de soort school de oorzaak, of de leerlingen zelf?

Ze zijn ten einde raad. De leraren van de Rütli-school (vmbo) in de Berlijnse immigrantenwijk Neukölln. Hun dagelijks werk wordt getekend door ongehoorzaamheid, vandalisme en geweld. Dat is al jaren zo en, vrezen de leerkrachten, dat zal nog jaren zo blijven.

In februari schreven ze een brief aan het ministerie van Onderwijs in stadstaat Berlijn. Een brandbrief.

“We moeten constateren dat de sfeer in enkele klassen wordt gekenmerkt door agressiviteit en gebrek aan respect tegenover ons volwassenen. [...] De bereidheid om geweld te gebruiken neemt toe: deuren worden ingetrapt, prullenbakken worden als voetbal gebruikt, er worden rotjes afgestoken en er worden schilderijen van de muur gerukt. [...] Leerkrachten worden genegeerd. [...]Voorwerpen vliegen doelgericht naar de leraren. [...] Aanwijzingen worden genegeerd. [...] Sommige leerkrachten gaan alleen nog met een mobiele telefoon naar bepaalde klassen, zodat ze zonodig hulp kunnen inroepen.“

De brief verdween in de bureaucratie. Vier weken gebeurde er niets. Vorige week lekte de situatieschets uit in de media. Dat had effect. Voor de school verschenen camerateams, die prompt door scholieren vanaf het schoolplein werden bekogeld. De school kreeg politiebewaking. De leraren kregen een spreekverbod. Binnen 24 uur had de Rütli-Hauptschule uit Neukölln nationale bekendheid en Duitsland een debat over geweld op school en integratie.

Inmiddels hebben ook andere scholen uit Berlijn zich gemeld met vergelijkbare problemen. Twee weken geleden verschafte een groepje Arabische jongeren zich toegang tot een klaslokaal van een school in Charlottenburg. Ze zochten een zekere Paolo, een zwarte Afrikaan. De leraar sloot Paolo voor zijn eigen veiligheid op in de bezemkast. De Arabische jongens grepen daarop een andere zwarte Afrikaan die ze op het schoolplein bedreigden en molesteerden.

De goedopgeleide leraren uit Neukölln reageerden met hun brief niet op een dramatisch voorval, maar op de uitzichtloosheid van alledag. Sommige docenten hadden al om overplaatsing gevraagd. Tevergeefs: niemand wil hun plaats innemen. De rectrix is al maanden ziek en vervanging niet in zicht: geen sollicitanten.

De wanhopige leerkrachten vragen zich af of hun schooltype, de Hauptschule, nog wel toekomst heeft. De Hauptschule vormt de laagste trede in het Duitse voortgezet onderwijs. Soms verworden de scholen tot een opvangcentrum voor probleemgevallen. De docenten van de Rütli-school noemen de Hauptschule een eenrichtingsweg waarop je niet meer kunt keren. Volgens de meeste politici is niet het schooltype het probleem, maar de samenstelling van de scholierengemeenschap.

In totaal heeft ruim 80 procent van de scholieren op de Rütli-school geen Duitse achtergrond. Ruim een kwart heeft Turkse ouders, bijna 35 procent komt uit een Arabisch gezin. Van de ouders krijgen de leerkrachten geen steun. Gesprekken met ouders lopen spaak op taalproblemen. “De meeste leerlingen zijn 's ochtends de enigen in het gezin die opstaan.“

Politici buitelen sinds dit weekeinde over elkaar heen met analyses en oplossingen. De CDU-top heeft bij kanselier Merkel aangedrongen op een nationaal beraad over integratieproblemen. Minister van Onderwijs, Annette Schavan (CDU), stelde voor om agressieve leerlingen desnoods in internaten onder te brengen. Ook minister-president van Beieren, Edmund Stoiber (CSU), opteerde voor een harde aanpak. “Eén: wie geen Duits spreekt mag niet naar school. Twee: wie rotzooi trapt vliegt de klas uit. Drie: wie op langere termijn niet integreert moet Duitsland verlaten.“

Volgens linkse politici is niemand gebaat bij een wedloop van harde maatregelen. Burgemeester Klaus Wowereit (SPD) van Berlijn wees er op dat uitwijzing van gewelddadige jongeren uit migrantengezinnen geen hout snijdt: de meesten hebben het Duitse staatsburgerschap.

Stadsdeel Neukölln (300.000 inwoners) is een economisch zwak gebied in het zuiden van de stad met een hoge werkloosheid en veel migranten. Volgens SPD-burgemeester Heinz Buschkowsky leven de migranten er al jaren in een eigen wereld met eigen normen. Hij is een voorstander van strikte regels. Pleidooien voor harde straffen noemt hij “suiker voor de Stammtisch“. School en scholieren hebben volgens hem vooral ondersteuning en enthousiasme nodig.

Inmiddels is voor de Rütli-school een nieuwe, tijdelijke rector gevonden. Binnenkort krijgt de school hulp van sociaal-werkers.