De opzwepende muziekpraktijk van Istanbul

Crossing the Bridge: The Sounds of Istanbul. Regie: Fatih Akin. Met: Alexander Hacke, Baba Zula, Orient Expressions, Duman, Replikas, Erkin Koray, Ceza. In: Pathé Arena en Tuschinski, Amsterdam; Lumière, Maastricht; Lux, Nijmegen.

Rudyard Kipling begon en eindigde zijn gedicht The Ballad of East and West met de woorden: “Oh, East is East, and West is West, and never the twain shall meet“. De Amerikaanse president Bush doet er alles aan de verschillen tussen Oost en West in stand te houden of op de spits te drijven. Maar geldt Kiplings adagium ook voor cultuur? Het bakje “wereldmuziek' is in de platenzaak behoorlijk ingeburgerd en al jarenlang zijn muzikanten bezig oosterse toonladders en een van de vierkwartsmaat afwijkende ritmiek te combineren met westerse muziek. Over een aantal van deze muzikale bruggenbouwers gaat Fatih Akins documentaire Crossing the Bridge: The Sound of Istanbul - de titel spreekt boekdelen.

Wie in Istanbul per boot de Bosporus oversteekt, gaat van Europa naar Azië. Akin zelf maakte zo'n soort overstap toen hij emigreerde naar Duitsland, waar hij Gegen die Wand maakte, de film waarmee hij doorbrak. Crossing the Bridge is nergens expliciet over de letterlijke en metaforische betekenis van de ontmoeting tussen twee culturen, het laat simpelweg de opzwepende resultaten zien van het openstaan voor andere (muzikale) invloeden.

Een van de mensen die gefascineerd werd door de muzikale rijkdom van de Turkse muziekscene is de bassist van de Duitse band Einstürzende Neubauten, Alexander Hacke. Hacke verzorgde wat muziek bij Gegen die Wand en is nu de gids die op onderzoek gaat naar wat er allemaal voor soorten muziek worden gemaakt in de Turkse stad. Zijn aanstekelijke enthousiasme en grenzeloze nieuwsgierigheid maken hem de ideale bemiddelaar. Omdat hij zelf muzikant is, krijgt hij al snel een band met de Turkse musici die hij opzoekt.

Akin doorsnijdt de tocht van muzikale omnivoor Hacke met beelden van Istanbul, een stad vol levendige (en hippe) buurten en laat bovendien op terloopse wijze de geschiedenis van de stad zien. Af en toe krijgen we sfeervolle archiefbeelden voorgeschoteld of laat Akin prachtige oude zwart-wit foto's zien van de Armeense fotograaf Ara Guler.

De muzikale diversiteit is enorm. Hacke begint zijn reis op de Bosporus en speelt als gastbassist mee met de band Baba Zula, die vanaf een boot hun mengvorm van oosterse en westerse ritmiek -en instrumentarium op toeristen loslaat. Dan volgen Turkse rappers, er op los improviserende straatmuzikanten en een Amerikaanse die zich Turkse liederen heeft eigengemaakt.

Een bezoek aan de legendarische filmster en saz-speler Orhan Gencebay wordt doorspekt met hilarische clips uit zijn films. Gencebay speelt op zijn 38 jaar oude saz, een soort luit, zijn vroegere successen nog met veel verve. Het indrukwekkendst zijn de Koerdische zangeres Aynur, die in een hammam een Koerdisch klaaglied ten gehore brengt dat door merg en been gaat, en de 86-jarige Muzeyyen Senar, die met een glaasje raki in haar hand op ons toost en een prachtig lied zingt.