Bhumibol brengt Thailand rust

Premier Thaksin treedt af, hoewel hij zondag de Thaise verkiezingen won.

De oude koning Bhumibol is de stille kracht van Thailand.

Oppositieleider Chamlong Srimuang spreekt via een beeldscherm de demonstranten tegen premier Thaksin toe, nadat die zijn aftreden had aangekondigd. Nieuwe demonstraties zijn voorlopig afgeblazen. Foto AP Chamlong Srimaung, leader of the protest movement against Thai Prime Minister Thaksin Shinawatra addresses followers Tuesday, April 4, 2006, outside Government House in Bangkok, Thailand. Thai Prime Minister Thaksin Shinawatra announced to the nation he will step down from office, bowing to a mounting opposition campaign seeking his ouster over allegations of corruption and abuse of power. (AP Photo/Wong May-e) Associated Press

Na een bizarre overwinning in de verkiezingen van afgelopen zondag is de populistische machinerie van de Thaise premier Thaksin Shinawatra gisteren tot stilstand gekomen. Dat gebeurde na een onderhoud van Thaksin met koning Bhumibol, maar het vertrek hing al in de lucht nadat de 56-jarige miljardair-politicus maandagavond openlijk had gespeculeerd over zijn mogelijke opvolgers met de toevoeging: “Ik wil nu verzoening in het land“. Met een nieuwe serie massabetogingen in aantocht en een verbeten oppositie was het voor Thaksin bijna onmogelijk geworden die verzoening te krijgen.

Wederom blijkt dat de zwijgende monarch een cruciale rol speelt in de Thaise politiek. In 1992 had hij al eens een autoritaire machthebber met zachte dwang weggeduwd. In juni aanstaande viert Thailand met pracht en praal het zestigjarig regeringsjubileum van de tachtigjarige vorst. Thaksin merkte gisteravond in zijn televisietoespraak op: “Ik wil niet dat deze grootse gebeurtenis voor ons land door politieke onrust wordt verstoord“.

Ontzag en bewondering voor de oude koning Bhumibol verenigt alle, verder zo verdeelde bewoners van Thailand. Zijn portret siert al het hele jubileumjaar de straten van het land en elke avond eindigen de televisie-journaals met het voorlezen van de agenda van de volgende dag van de hele koninklijke familie. Ook op het platteland, waar de meeste Thai hartstochtelijk voorstander van Thaksin zijn, gaat gemoedsrust voor de koning boven alles. Sprekend voorbeeld is dat van een boerin die onlangs aan buitenlands bezoek een oude zakdoek liet zien. “Hier heeft de koning op gestaan“, zei ze. Ze stopte het kleinood in een bekleed doosje.

Voor haar en de meesten van de 63 miljoen Thai heeft Thaksin gisteravond op grootse wijze gemoedsrust verschaft. Iedereen kan zich voorbereiden op de feestelijkheden met veel gasten uit de wereld van de royals (ook koningin Beatrix wordt verwacht). Thaksin, die de verkiezingen heeft gewonnen, maar een stapje terug doet ten behoeve van een jubileum draagt daaraan bij, is de gedachte. De belaagde premier bevrijdt zich hiermee op een ogenschijnlijk ruimhartige wijze uit de verlegenheid waarin hij de afgelopen maanden was geraakt. Of de koning hem een duwtje heeft gegeven, zal wel nooit bekend worden, want de koning zwijgt: het is zijn stille kracht.

Het begon allemaal met protesten tegen de verkoop van Thaksins telecombedrijf aan een Singaporees investeringsfonds, in januari. Zijn familie ontving ruim 1,5 miljard euro en betaalt geen baht belasting. Hoewel dat geschiedde volgens een legale constructie wist Thaksin de storm van kritiek nog slechts te pareren door vervroegde verkiezingen uit te schrijven. Die kregen daardoor meteen het karakter van een referendum over zijn persoon. En ze werden een strijd tussen stad en platteland, want op het platteland geniet Thaksin dankzij een geslaagd beleid grote populariteit, terwijl hij zich van de stedelijke middenklasse met zijn populistische en eigenmachtig optreden de afgelopen jaren heeft vervreemd.

Alle belangrijke oppositiepartijen hebben de verkiezingen geboycot. Zij voelden niets voor een nederlaag en al doende mee te werken aan een nieuwe regeringstermijn voor Thaksin. De partijen lijken met Thaksins vertrek in hun opzet geslaagd. Weliswaar had Thaksin een kleine 60 procent van de stemmen vergaard, maar dat viel bij gebrek aan tegenkandidaten eigenlijk een beetje tegen. In Bangkok verloor hij zelfs van de blancostemmers. Het vooruitzicht om jaren te moeten regeren in een omgeving van vijandig gezinde ambtenaren, hoofdstedelijke elite en zakenleven is niet erg aanlokkelijk.

Hoe de overdracht wordt geregeld is nog onduidelijk, omdat de verkiezingsuitslag waarschijnlijk geldig wordt verklaard. Thaksin kondigde aan de lopende zaken waar te nemen tot er een opvolger is. Maar de lont is met de aankondiging uit het kruitvat en de oppositie, verenigd in de Volksalliantie voor Democratie, heeft al laten weten tot overleg bereid te zijn. Een voor vrijdag aangekondigde nieuwe massademonstratie is afgeblazen.