'Zelfbesturend' studentendorp in Rennes

In februari was de universiteit van Rennes de eerste waar werd gedemonstreerd tegen een omstreden Franse arbeidswet. Nu vormt een 'actiedorp' een alternatieve manier van protest.

Ja, de aanhoudende acties van Franse studenten en vakbonden irriteren hem, erkent Jean-François, een 40-jarige jurist. Vandaag is alweer de vijfde nationale actiedag tegen de omstreden arbeidshervormingen van de regering. Maar dat is nog niet alles. Sinds anderhalve week loopt hij elke morgen op weg naar zijn werk in het centrum van Rennes langs een spandoek: 'Werk, dat is de goelag + airco'.

Jean-François lacht er zuurtjes bij. 'Mijn werk is: geen goelag en geen airco.' Misprijzend kijkt hij naar het twintigtal tenten en de houten barakken op het chique Place de Parlement de Bretagne.

Het is een 'zelfbesturend dorp', dat is opgericht 'om te laten zien dat er een alternatief is voor het liberalisme', zo vermeldt een plakkaat bij de ingang. Iedereen wordt uitgenodigd te komen discussiëren, te delen en te eten. Want: 'participatieve democratie is geen utopie'. Het 'dorp' ligt recht voor het oude parlement - tegenwoordig het paleis van justitie. Hier waren de Bretonnen in 1789 de Franse Revolutie te vlug af met een eigen opstand.

Maar Jean-François is niet geïnteresseerd in de discussie, het delen en het eten. De meeste van de ongeveer vijftig studenten die hier 's nachts de wacht hebben gehouden, slapen trouwens nog, om acht uur 's morgens. 'Zo snel mogelijk opruimen', meent de jurist. 'Niet toegeeflijk zijn. Deze jongeren staan los van de werkelijkheid.'

Rennes heeft een reputatie hoog te houden als actiestad. Op 7 februari werd hier de eerste universiteit geblokkeerd om te protesteren tegen het CPE, het arbeidscontract voor jongeren van de regering-Villepin, dat afgelopen weekeinde door president Jacques Chirac van kracht is verklaard. Tientallen universiteiten in het land volgden. Tegelijk met het van kracht verklaren besloot Chirac ook dat het CPE moet worden aangepast. Inmiddels onderhandelen de bonden met UMP-leider en minister van Binnenlandse Zaken Nicolas Sarkozy. Maar als het verzet in het land nu weg zal ebben, dan is dat hier niet te zien. Vanmorgen zongen vakbondsleden weer enthousiast de Internationale op het plein voor het station, waar duizenden zich om elf uur verzamelden. En gisteren stemden de studenten in Rennes in grote meerderheid voor het continueren van de blokkades, ook op Rennes I, de technische universiteit waar de afgelopen weken de meerderheid soms de blokkades wegstemde.

Maar inmiddels wil de harde kern van de studenten het verzet 'emanciperen', vertelt op maandagavond, na de 'dorpsraad' op het plein, Claire Lecornec, een 23-jarige studente politicologie die vanaf de eerste blokkades betrokken is bij de acties in Rennes. 'We willen laten zien dat er andere manieren zijn om actie te voeren dan demonstreren en blokkeren. Ze hoopt dat Rennes met het actiedorp opnieuw de toon zet voor de komende weken.

demonstratie Weg met de bestaansonzekerheid!

Op de landelijke coördinerende vergadering van blokkerende studenten in Lille hoorde ze dit weekeinde dat in Lille, Nantes en Toulouse interesse is om het voorbeeld van Rennes te volgen, zegt Claire Lecornec. Veel studenten delen haar irritatie over de wending die het landelijke protest heeft genomen sinds de grootste studentenbond, de UNEF, samenwerkt met de vakbonden. 'Zij hebben hun eigen belangetjes in de onderhandelingen met de regering. Maar ons gaat het al lang niet meer om het CPE alleen. We zijn tegen de bestaansonzekerheid in het algemeen. Tegen het liberalisme. En tegen de regering.'

Jéremy Meyer, een 22-jarige wiskundestudent, valt haar bij. In het protest speelt frustratie mee over het 'niet legitieme' bewind van Chirac, vertelt hij. Zoals veel andere linkse studenten, heeft hij in 2002 voor de rechtse kandidaat Chirac gestemd in de tweede ronde van de presidentsverkiezingen. Omdat de keuze ging tussen Chirac en de extreem-rechtse Jean-Marie Le Pen. 'Chirac is vergeten dat hij is gekozen met misschien wel een meerderheid van links. Iedereen heeft er genoeg van. Wij moeten laten zien dat we iets anders willen dan liberalisme.'

Maar wat is het alternatief? Dit, glimlacht Sylvain Legeard, een 20-jarige psychologiestudent met een vlasbaardje. Hij wijst op een zeil dat over houten vlonders is gespannen. Daaronder is de collectieve ruimte. Even verderop hebben ze een toilet gebouwd, dat zonder water functioneert. Sylvain heeft met vrienden een broodoven gekleid, die als het goed is vandaag droog genoeg is om aan de slag te gaan. Het brood gaat hij gratis uitdelen. 'We moeten samenleven in netwerken, door te delen en te geven.' Het is niet naïef om eens iets anders te proberen, zegt hij. 'We weten dat het liberalisme niet werkt. We gaan recht op de muur af. Het klimaat, de aarde, de armoede - de wereld houdt dit niet vol. We moeten wel.'

In Rennes stuit de utopie nog wel op enige praktische bezwaren. Zo willen de bewoners rondom het plein het 'krottendorp tegen de overconsumptie' weg hebben. 'De bourgeoisie kan niet slapen', gromt een jongen maandagavond op de 'dorpsraad'. En een nog groter probleem: morgen moet op dit plein een cultureel festival beginnen. Daar werken honderd 'intermittents du spectacle' aan mee - tijdelijke arbeidskrachten in het culturele leven die al een paar jaar actie voeren tegen hun precaire werkomstandigheden. 'Als de politie komt, moeten we ons geweldloos laten wegslepen', roept Claire Lecornec in de dorpsraad. 'En een communiqué uitgeven dat we ook aan de kant van de intermittents staan.' Want dat is de volgende opdracht: als de vakbonden straks afhaken omdat ze een akkoord met de regering hebben gesloten, moet de anti-liberale beweging zich langs andere wegen uitbreiden. 'Ach, er is zoveel om tegen te protesteren in Frankrijk.'