Wanhoop over alledaagse uitzichtloosheid

Schilderijen worden van de muur gerukt, leraren worden genegeerd er wordt vuurwerk afgestoken. Leraren op een school in de Berlijnse achterstandswijk Neukölln schilderen in een brandbrief hun dagelijks werk.

Ze zijn ten einde raad. De leraren van de Rütli-school (vmbo) in de Berlijnse immigrantenwijk Neukölln. Hun dagelijks werk wordt getekend door ongehoorzaamheid, vandalisme en geweld. Dat is al jaren zo en, vrezen de leerkrachten, dat zal nog jaren zo blijven.

In februari schreven ze een brief aan het ministerie van Onderwijs in stadstaat Berlijn. Een brandbrief.

'We moeten constateren dat de sfeer in enkele klassen wordt gekenmerkt door agressiviteit en gebrek aan respect tegenover ons volwassenen. [...] De bereidheid om geweld te gebruiken neemt toe: deuren worden ingetrapt, prullenbakken worden als voetbal gebruikt, er worden rotjes afgestoken en er worden schilderijen van de muur gerukt.[...] Leerkrachten worden genegeerd. [...]Voorwerpen vliegen doelgericht naar de leraren. [...] Aanwijzingen worden genegeerd. [...] Sommige leerkrachten gaan alleen nog maar met een mobiele telefoon naar bepaalde klassen, zodat ze zo nodig hulp kunnen halen.'

De brief verdween in de bureaucratie. Vier weken gebeurde er niets. Vorige week lekte de situatieschets uit in de media. Dat had effect. Voor de school verschenen camerateams, die prompt door scholieren vanaf het schoolplein werden bekogeld. De school kreeg politiebewaking. De leraren kregen een spreekverbod. Binnen 24 uur had de Rütli-Hauptschule uit Neukölln nationale bekendheid en Duitsland een debat over geweld op school en integratie.

Inmiddels hebben ook andere scholen uit Berlijn zich gemeld met vergelijkbare problemen. Twee weken geleden verschafte zich een groepje Arabische jongeren toegang tot een klaslokaal van een school in Charlottenburg. Ze zochten een zekere Paolo, een zwarte Afrikaan. De leraar sloot Paolo voor zijn eigen veiligheid op in de bezemkast. De Arabische jongens grepen daarop een andere zwarte Afrikaan die ze op het schoolplein bedreigden en molesteerden.

De leraren uit Neukölln reageerden met hun brief niet op een dramatisch voorval. Het was de uitzichtloosheid van alledag die de goed opgeleide volwassenen tot wanhoop had gedreven. Sommige leraren hadden al om overplaatsing gevraagd. Tevergeefs: niemand wil hun plaats innemen. De rectrix van de school is al maanden ziek en vervanging was niet in zicht: geen sollicitanten.

De wanhopige leerkrachten vragen zich af of hun schooltype, de Hauptschule, nog wel toekomst heeft. De Hauptschule vormt de laagste trede in het Duitse voortgezet onderwijs. Soms verworden de scholen tot een opvangcentrum voor probleemgevallen die elders moesten vertrekken. De docenten van de Rütli-school noemen de Hauptschule een eenrichtingsweg waarin je niet meer kunt keren. Volgens de meeste politici is niet het schooltype het probleem, maar de samenstelling van de scholierengemeenschap.

In totaal hebben ruim 80 procent van scholieren op de Rütli-school geen Duitse achtergrond. Ruim een kwart heeft Turkse ouders, bijna 35 procent komt uit een Arabisch gezin. Van de ouders krijgen de leerkrachten geen steun. Gesprekken met ouders lopen spaak op taalproblemen. 'De meeste leerlingen zijn 's ochtends de enigen in het gezin die opstaan.'

Regionale en nationale politici duikelen sinds dit weekeinde over elkaar heen met analyses en oplossingen. De top van de CDU heeft er bij kanselier Merkel op aangedrongen een nationaal beraad over integratieproblemen te organiseren. De liberale FDP wil vragen stellen in de Bondsdag. Minister van Onderwijs, Annette Schavan (CDU), stelde dat agressieve leerlingen desnoods in internaten ondergebracht moesten kunnen worden. Ook minister-president van Beieren, Edmund Stoiber (CSU), opteerde voor een harde aanpak. 'Eén: wie geen Duits spreekt mag niet naar school. Twee: wie rotzooi trapt vliegt uit de klas. Drie: wie ook op langere termijn niet integreert moet Duitsland verlaten.'

Volgens linkse politici is niemand gebaat bij een wedloop van harde maatregelen. Burgemeester Klaus Wowereit (SPD) van Berlijn wees er op dat het pleidooi om gewelddadige jongeren uit migrantengezinnen uit te wijzen geen hout snijdt: de meeste kinderen hebben het Duitse staatsburgerschap.

Stadsdeel Neukölln (300.000 inwoners) is een economisch zwak gebied in het zuiden van de stad met een hoge werkloosheid en veel migranten. Volgens SPD-burgemeester Heinz Buschkowsky leven de migranten er al jaren in een eigen wereld met eigen normen. Buschkowksky is een voorstander van strikte regels en strenge handhaving. Pleidooien voor harde straffen noemt hij 'suiker voor de Stammtisch'. School en scholieren hebben volgens hem vooral ondersteuning en enthousiasme nodig.

Inmiddels is voor de Rütli-school een nieuwe rector gevonden, op tijdelijke basis. En op korte termijn krijgt de school assistentie van sociaal-werkers. Veel leerkrachten hopen dat de aandacht voor hun problemen niet binnen de kortste keren door de volgende mediagebeurtenis wordt verdrongen.