Iets te netjes op de 80 km-zone

De files zijn toegenomen sinds op enkele stukken snelweg een maximum-snelheid geldt van 80. Dat komt doordat mensen bang zijn voor een bon.

Het is nog maar vijf maanden geleden dat op vier stukken snelweg in de Randstad een maximale snelheid van tachtig kilometer per uur werd ingevoerd. Dit in navolging van een proef op de A13 bij Rotterdam, waar de snelheidsbeperking vanaf mei 2002 tot een aanzienlijk schonere lucht in de wijk Overschie had geleid.

Maar nu al wil een Kamermeerderheid van CDA, VVD en LPF dat op ten minste drie weggedeelten de beperking weer wordt afgeschaft. Want er zijn op de A12 bij Voorburg, op de A12 bij Utrecht en op de A20 bij Rotterdam niet minder meer juist méér files ontstaan.

Kamerlid Hofstra (VVD): 'Doel van de maatregel was onder meer om de doorstroming te verbeteren. Dat is mislukt. Ik wil daarom dat de minister zo snel mogelijk de knoppen omzet en de cijfers van tachtig kilometer per uur verandert in honderd kilometer per uur.' Kamerlid Van Hijum (CDA): 'Wij willen af van de zones waar het aantoonbaar niet werkt.'

Ook Kamerlid Hermans (LPF) wil zo snel mogelijk van de 80-kilometerzones af. Al enkele weken na invoering van de maatregel stelde hij vragen aan minister Peijs (Verkeer en Waterstaat, CDA). 'Bent u bereid de invoering van de vakken terug te draaien als files toenemen', vroeg hij. Antwoord van de minister: 'Als op den duur blijkt dat de files door de genomen maatregel blijvend zijn toegenomen wordt de maatregel heroverwogen.'

Een van de aanbieders van verkeersinformatie, de commerciële VID, kwam deze week met cijfers over het fileleed in het eerste kwartaal van dit jaar. Volgens de VID is de filedruk (lengte maal duur van files) op de 80-kilometerzones in deze periode met 28,8 procent toegenomen, terwijl op de rest van het wegennet de filedruk met 19,2 procent is gestegen.

De verklaringen voor het extra fileleed verschillen. 'Wat wij waarnemen is dat er in de zones waar de files zijn toegenomen, minder verkeer is op de linker rijstrook. Daardoor wordt het op de rechter rijstrook drukker, en is het moeilijker geworden om in- en uit te voegen', zegt een woordvoerder van Rijkswaterstaat.

Henk van Zuylen, hoogleraar dynamisch verkeersmanagement aan de Technische Universiteit Delft, is niet verbaasd over de cijfers. 'Tachtig kilometer per uur ligt lager dan de snelheid die een maximale doorstroming garandeert, namelijk tussen de negentig en de honderd kilometer per uur.' Of de maatregel succesvol is, hangt volgens Van Zuylen af van de vraag op welke plaats die is genomen. 'Bij Overschie komen zo veel verschillende verkeersstromen samen dat een lage en gelijkmatige snelheid tot minder files kan leiden.' Op andere plaatsen is dat onzeker, stelt Van Zuylen, en is het misschien beter om een deel van het grote aantal op- en afritten op het Nederlandse wegennet af te sluiten. 'Nu maken we van het wegennet een verkeersriool.'

Een verkeersagent die niet met zijn naam in de krant wil, vertelt wat hij dagelijks op de wegen rondom Utrecht ziet: dat automobilisten bijna allemaal precies tachtig kilometer per uur rijden, en niet meer durven in te halen uit angst voor een bekeuring door de camera's van de trajectcontrole.

Een psychologische oorzaak derhalve? Hoogleraar verkeerspsychologie J. Rothengatter van de Rijksuniversiteit Groningen: 'De cijfers zijn in tegenspraak met de verwachtingen. De enige speculatie die ik kan geven, is dat automobilisten die worden gedwongen om tachtig kilometer te gaan rijden, een onthaastingsrespons vertonen.' Tijdens de spits op een weg waar een maximum geldt van honderdtwintig kilometer per uur, zijn mensen bereid om een korte volgafstand van 0,7 seconden tot de voorgaande auto aan te houden. 'Maar bij de 80-kilometerzones denken ze: ik kan toch niet harder, ik ga relaxed rijden, ik houd een volgafstand van 1,2 seconden aan of zelfs 2 seconden, zoals de politie formeel hanteert. Daardoor krijg je files.'

Minister Peijs lijkt echter niet van plan zich zomaar gewonnen te geven. De maatregel was immers zeker niet uitsluitend bedoeld om de files te verminderen. Het ging erom de luchtkwaliteit te verbeteren in de omgeving langs de snelweg. Je zou weliswaar zeggen dat de luchtkwaliteit óók niet bij files gebaat is, want juist het optrekken en afremmen van auto's in de file schaadt de luchtkwaliteit. Maar de resultaten van onderzoek daarnaar zijn er nog niet.

Het ministerie is nog bezig met een evaluatie van de zones voor tachtig kilometer. In die evaluatie wordt bovendien ook gekeken naar de effecten op de verkeersveiligheid.

Alle reden voor de politiek om niet nu al te roepen om afschaffen van de maatregel, vindt hoogleraar Van Zuylen. 'Laat de Tweede Kamer zich met andere zaken bezig houden dan met een puur verkeerskundig probleem.'

    • Arjen Schreuder