Eigenlijk zijn het gewone jongeren

Hoe ziet de zoektocht van moslimjongeren naar een eigen plek in de Nederlandse samenleving er uit? Hun denkbeelden zijn zeer divers.

Winkelende jonge moslims in het centrum van Rotterdam. Foto’s Arie Kievit Moslimjongeren zijn in de eerste plaats nogal conformitisch Binnenland: pagina 3 Nederland Rotterdam , 24 november 2003 Marokkaanse jongeren hebben zojuist kleding gekocht . Zij kopen voornamelijk de wat duurdere merkkleding . Een behoorlijk bedrag gaat maandelijks op aan de besteding aan kleding. foto: Arie Kievit / Kievit, Arie

De meeste moslimjongeren in Nederland zijn conformisten. Het moslim-zijn is belangrijk voor de identiteit, tot op zekere hoogte zelfs vanzelfsprekend. Ze stellen de kernwaarden van hun ouders, ontleend aan de islam en de tradities van hun land van herkomst, nauwelijks ter discussie. En ze brengen veel tijd door met vrienden en familieleden uit hun eigen etnische groep. Uiteindelijk trouwen ze met een moslim uit de eigen kring, ook al experimenteren sommige jongens met Nederlandse en Surinaamse meisjes.

Dat is het beeld dat opstijgt uit Van Allah tot Prada, een onderzoek naar trends onder jonge Marokkanen en Turken. Het merendeel heeft een baan, gaat naar school of volgt een opleiding. En meisjes zijn gemotiveerder dan jongens. De onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam spraken in de hoofdstad en Leiden met 19 sleutelfiguren: studenten, middelbare scholieren en werkende jongeren, maar ook met onderwijzers, jongerenwerkers, wijkagenten en vrijwilligers in de moskee. 'Op die manier hebben we de leefwereld van circa 1.250 moslimjongeren van tussen de 14 en 24 jaar in beeld gebracht', aldus onderzoeker Dirk Korf gisteravond bij de presentatie van de monitor in Amsterdam. Burgemeester Job Cohen kreeg het eerste exemplaar. In Amsterdam wonen circa 20.000 moslimjongeren van 14 tot 24 jaar.

De uitkomst van het onderzoek hinkt op twee gedachten: achter de term moslimjongeren gaat volgens de onderzoekers een ongelooflijke verscheidenheid in gedrag en houding schuil. Net als autochtone jongeren hebben ook moslimjongeren zeer diverse denkbeelden over vrije tijd, religie, de rol van familie en relaties en de toekomst. Maar tegelijkertijd zijn er veel onderlinge overeenkomsten.

De onderzoekers onderscheiden, op grond van de verschillende dimensies van islambeleving, vijf verschillende typen jongeren: conformisten, neo-orthodoxen, flexibelen (praktisch en nuchter), hedonisten (vrij en uitbundig) en escapisten. Het zijn de neo-orthodoxen (ze staan kritisch ten opzichte van de traditionele geloofsleer) en de escapisten (jonge Marokkaanse relschoppers op straat) die het meest in het nieuws komen in Nederland. De neo-orthodoxen, veelal hoogopgeleiden, zijn politiek geïnteresseerd, aldus de monitor, en gevoelig voor de negatieve beeldvorming van de islam. Ze hebben, zo wordt gesteld, de neiging hun moslim-zijn juist sterker uit te dragen. Maar desondanks zien ze volgens de onderzoekers hun toekomst in Nederland.

Dat is anders bij de escapisten, beweert de monitor. Deze jongeren leven vluchtig, van dag tot dag. Ze hebben geen enkel toekomstperspectief. Maar die situatie wordt, aldus de monitor, niet veroorzaakt door een crisis in hun geloofsbeleving, maar door hun problematische leefstijl. Ze willen respect krijgen, maar zijn niet bereid die met hun gedrag af te dwingen. Menigeen is een notoire overlastpleger of actief in het criminele circuit.

Maar zowel de escapisten als de neo-orthodoxen zijn volgens de onderzoekers relatief kleine groepen, die bovendien veelal uit Marokkanen bestaan. Turken behoren overwegend tot de conformisten. Ook onder hen neemt evenwel het moskeebezoek af en wordt de imam (islamitische voorganger) nauwelijks nog geraadpleegd bij vragen over het geloof. Daarvoor zoeken ze op internet of praten er over met vrienden en familieden.

Het is de eerste keer dat er een monitor naar de identiteit, leefstijl en geloofsbeleving van moslimjongeren uitkomt. Het is een initiatief van het Forum, het instituut voor multiculturele ontwikkeling, die het vanaf nu jaarlijks wil herhalen. 'We weten uit grootschalige surveys', aldus directeur Sadik Harchaoui, 'hoe moslimjongeren het doen op de arbeidsmarkt , in het onderwijs en op huwelijksmarkt. Maar deze cijfers zeggen weinig over hun gevoelens en drijfveren.' Het is volgens hem belangrijk te weten hoe de zoektocht van moslimjongeren naar een eigen plek in de Nederlandse samenleving er uit ziet.

De onderzoekers stelden dat ze verwachten dat de radicalisering van moslimjongeren vooral in de groep van de escapisten zal plaatsvinden. Korf, van de Universiteit van Amsterdam: 'Een belangrijk deel van deze jongeren komt in de gevangenis terecht, waar ze met het geloof in aanraking zullen komen en er in zullen verdwijnen.'

Burgemeester Cohen durfde voor die uitspraak ' zijn handen niet in het vuur te steken'. Volgens hem vindt radicalisering vooral onder de hoger opgeleiden, de neo-orthodoxen, plaats. Dat is wat buitenlands onderzoek uitwijst. De onderzoekers betwijfelden het.