Een uitgekiende mediaweek van Rita Verdonk

Rita Verdonk wilde in het weekend nog nadenken over het lijsttrekkerschap van de VVD. Maar het besluit was al genomen.

'Voor alle duidelijkheid, ik doe het.' Rita Verdonk, minister voor Vreemdelingenbeleid en Integratie, wil definitief lijsttrekker worden van haar partij, de VVD. In een interview met weekblad Elsevier, dat morgen verschijnt, zet ze haar gedachten over de partij en over de komende campagne uiteen. Vanmorgen was Verdonk in de Tweede Kamer om met de VVD-fractie te spreken over haar kandidatuur.

Met Verdonk aan het roer moet de partij in mei 2007 weer 38 zetels kunnen halen, vindt Verdonk zelf. Ze wil van Nederland een 'ondernemend land maken', waar minder bureaucratie is en mensen meer eigen verantwoordelijkheid moeten dragen, 'het einde van de betutteling door de overheid.' Verdonk: 'Ik wil dat mensen weer plezier hebben als ze naar hun loonstrookje kijken.' Lastenverlichting dus, een herkenbaar liberaal geluid.

Verdonk laat bijna terloops weten dat ze binnen de VVD dan misschien niet gesteund wordt door mensen als Zalm, Kamp en partijvoorzitter Van Zanen, maar wel kan rekenen op steun van onder meer Frits Bolkestein, eurocommissaris Neelie Kroes en Tweede-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali.

Verdonk voert nog voor haar formele kandidatuur al een uitgekiende mediacampagne. Donderdag liet ze voorafgaand aan een gesprek voor Radio-1 aan interviewer Tijs van den Brink melden dat hij in de uitzending maar eens naar het lijsttrekkerschap van de VVD moest informeren, terwijl ze daar drie dagen eerder nog stellig nee tegen had gezegd. Diezelfde ochtend, dus kort voor het interview, had ze de partijtop ingelicht over haar besluit haar kandidatuur te overwegen en dat publiek te maken. Gerrit Zalm lag nog in bed toen Verdonk belde en was volgens ingewijden not amused.

Verdonk kondigde die dag aan het weekend na te willen denken en woensdag (morgen) een definitief besluit wereldkundig te maken. Zondagmorgen, dus midden in het weekend dat ze wilde gebruiken om haar gedachten te ordenen, zat Elsevier-verslaggever Eric Vrijsen al tegenover Verdonk om haar te interviewen. Elsevier, dat pas op woensdag verschijnt, zette vanmorgen om 10.07 uur het interview al op de website. Even daarna maakte Verdonk haar kandidatuur in de fractie bekend.

In de tussentijd trok Verdonk Kay van der Linde aan als campagnemanager, evenals Ed Sinke, voormalig Kamercentralevoorzitter Amsterdam. Van der Linde was campagneleider van Fortuyn toen die bij Leefbaar Nederland zat.

Niet de partijtop, maar de gewone leden hebben haar ervan overtuigd om zich kandidaat te stellen. 'Er zijn twee beslissende momenten geweest', zegt Verdonk in Elsevier: 'Het eerste was een bijeenkomst van vijftien mensen die tot mijn goede vrienden behoren en lid zijn van de VVD. Ze reageerden zó enthousiast dat ik echt voelde dat ik het moest doen. Vervolgens waren er mensen die tegen me zeiden: jij kunt van de VVD weer de grootste partij maken.'

Rutte en Verdonk doen er alles aan om de officiële leiderschapsstrijd, de eerste in de geschiedenis van de VVD, te depolitiseren. Beiden hebben geen zin in een richtingenstrijd. Volgens Rutte zijn er geen inhoudelijk verschillen, zei hij meermalen. Verdonk houdt het op marginale verschillen: 'Het verschil zit in politieke stijl [...] Maar verschillen kunnen er ook zijn qua inhoud. [...] De VVD moet een debatpartij zijn.'

Daarmee maken Verdonk en de door de partijtop gesteunde Rutte de strijd er vooral een tussen personen, en stijl. Over programmapunten zijn ze beide wat vaag. Rutte wil dat de VVD een bredere volkspartij wordt, maar Verdonk wil dat ook. Verdonk wil minder bureaucratie, Rutte vindt dat ook een goed idee. Eigenlijk is de enige met een min of meer uitgewerkt programma de derde kandidaat, Tweede-Kamerlid Jelleke Veenendaal. Zij pleit voor meer macht aan de leden en meer interne democratie. Maar de campagne zal niet over Veenendaal, maar over Rutte en Verdonk gaan.

    • Egbert Kalse Guus Valk