De verpleegkundige moet nu alles vastleggen

Ziekenhuizen hebben steeds meer ondersteunend personeel, omdat er efficiënter gewerkt wordt. Meer mensen in de dagbehandeling betekent meer dossiers. Maar het zorgt ook voor ergernis.

Jannes Aman, lid van het managementteam van ziekenhuis Akazia in Rotterdam, op de afdeling voor dagbehandeling. Foto Dirk-Jan Visser (Photo: Dirk-Jan Visser / Rotterdam: 04-04-2005: De afdeling dagbehandeling van het Ikazia ziekenhuis in Rotterdam. Ook hier staan er steeds meer verpleegkundigen aan het bed en komen er meer managers. Hier: Links Jannes Aman, lid van het managment team en hoofd ambulante zorg en Teamleider van de afdeling dagbehandeling Josephine Phernambucq. Visser, Dirk-Jan

Op de afdeling dagbehandeling van het Ikazia ziekenhuis in Rotterdam is de bureaucratische rompslomp de afgelopen jaren flink toegenomen.

Verpleegkundige Ria Phernambucq zegt: 'We moeten veel meer formulieren invullen dan toen ik dertig jaar geleden in de zorg begon. Elke opdracht moeten we vastleggen. Om maar één oorzaak te noemen: wij verpleegkundigen zijn nu ook aansprakelijk. Vroeger was alleen de arts dat.' Haar teamleider Josephine Peltenburg zegt: 'Veel is geautomatiseerd. Kijk naar de roosters. Dat levert voordelen op, maar er zijn ook mensen nodig voor dat computerwerk.'

Dit geeft de kern weer van een nieuw fenomeen in de zorg. De gezondheidszorg is efficiënter, maar er moet ook veel meer werk worden verricht dat niet direct met patiënten te maken heeft. Het aantal mensen dat ondersteunend werk doet, is sterker gestegen dan het aantal handen aan het bed.

Door een doelmatiger werkwijze, heeft het Ikazia ziekenhuis (1.200 werknemers) in 2005 10 procent meer patiënten kunnen opnemen. Het aantal dagopnames is met bijna 16 procent gestegen. Het ziekenhuis ontslaat patiënten dus veel eerder dan vroeger. Maar voor al die extra mensen die worden behandeld, moest het ziekenhuis ook meer dossiers bijhouden en een veelheid aan informatie vastleggen. Het aantal bureaubanen nam daardoor met circa 5 procent toe, terwijl het aantal 'patiëntgebonden' werknemers (artsen, verpleegkundigen en verzorgers) slechts met 2 procent steeg. 'Ziekenhuizen moeten van de overheid meer verantwoording afleggen en gegevens openbaar maken', constateert Jannes Aman, lid van het managementteam van Ikazia.

Aman legt uit hoe zijn ziekenhuis de afgelopen jaren beter is gaan werken. 'We hebben gekeken hoe we mensen met een liesbreuk sneller kunnen helpen. De tijd van het eerste bezoek van de patiënt aan de polikliniek tot aan de operatie, hebben wij weten terug te brengen tot drie weken. De behandeling duurt nu onder andere door het verminderen van de wachtlijsten, tweederde korter.'

Zorgverzekeraars, die door het nieuwe zorgstelsel op hun reserves moesten interen, of moesten reorganiseren, hebben aangekondigd een deel van kosten ook op de zorgverleners te gaan verhalen. Ziekenhuizen gaan zich daarom anders organiseren. Lang niet alle zorg hoeft in het dure ziekenhuisgebouw plaats te vinden. Als honderden ouderen in een bepaalde wijk iedere week in de taxi moeten stappen om naar het ziekenhuis te komen, wordt er nu vaker voor gekozen de reumatoloog eens in de week in het verzorgingstehuis spreekuur te laten houden. De toename van het ondersteunend personeel heeft dus paradoxaal genoeg deels te maken met de efficiëntieslag die nu in de gezondheidszorg plaatsvindt.

Om de gezondheidszorg te kunnen blijven bekostigen - met het oog op de vergrijzing - voerde minister Hoogervorst (Volksgezondheid, VVD) een nieuw zorgstelsel in. Voor zorgverleners is het sindsdien niet altijd even makkelijk te achterhalen welke patiënt waar en waarvoor is verzekerd. Voorafgaand aan het nieuwe zorgstelsel heeft de minister alle medische behandelingen gestandaardiseerd en voorzien van een tarief. Besturen kampen nu met de ingewikkelde administratie daarvan. Maar ook los van het nieuwe zorgstelsel, nemen ziekenhuizen meer ict'ers aan omdat er meer werk geautomatiseerd wordt gedaan. Ikazia heeft de radiologie bijvoorbeeld gedigitaliseerd. Foto's van patiënten zijn nu op alle plekken in het ziekenhuis te raadplegen. 'Een groot voordeel voor specialisten en patiënten, maar daar hebben we wel weer ander personeel voor aan moeten stellen', zegt Aman.

In het nieuwe zorgstelsel heeft de overheid zich meer teruggetrokken. Zorgverzekeraars en ziekenhuizen zijn nu vrijer zelf te bepalen wat medische behandelingen inhouden en wat ze kosten. Ze krijgen meer te zeggen over hun eigen gebouwen. Maar haaks op die ontwikkeling staat dat - uit angst voor excessen - het toezicht op zorginstellingen toeneemt. Ziekenhuizen moeten aan de Inspectie voor de Gezondheidszorg jaarlijks laten zien hoeveel operaties ze hebben afgezegd, hoe vaak ze als gevolg van complicaties opnieuw moesten opereren en hoeveel patiënten overleden na een beroerte. Zorgverzekeraars willen op hun beurt juist weten hoe lang patiënten moeten wachten voor ze geholpen worden en waarom dure apparatuur niet ook in het weekend wordt gebruikt. En ook cliëntenraden, consumenten- en andere organisaties willen van ziekenhuizen en artsen weten of ze hun werk wel goed doen.

Jannes Aman van Ikazia vindt de ontwikkeling positief én negatief. 'Er wordt inderdaad doelmatiger gewerkt en er komt meer transparantie in de prestaties van ziekenhuizen. Dat is voordelig voor alle partijen. Maar er zijn ook meer regels. Alles wat we doen, moeten we van de overheid beschrijven. Het is logisch dat je daar meer mensen voor nodig hebt.'

    • Antoinette Reerink Esther Rosenberg