Automobilist onthaast in de 80-kilometerzone

Om files tegen te gaan kwamen er zones met een snelheidslimiet.

Nog geen half jaar later blijken daar juist méér files te ontstaan.

Bij een vaste, lage snelheid durft niemand in te halen. Daardoor ontstaat een file op de rechterbaan. Foto Vincent Mentzel Met ingang van 1 november is op diverse ringwegen rond de grote steden een maximum snelheid van 80 km ingevoerd.foto VINCENT MENTZEL/NRCH==F/C==Rotterdam, 1 november 2005 Mentzel, Vincent

Het is nog maar vijf maanden geleden dat op vier stukken snelweg in de Randstad een snelheidslimiet van 80 kilometer per uur werd ingevoerd. Dit in navolging van een proef op de A13 bij Rotterdam, waar de snelheidsbeperking vanaf mei 2002 tot een aanzienlijk schonere lucht in Overschie had geleid.

Maar nu al wil een Tweede-Kamermeerderheid van CDA, VVD en LPF dat op ten minste drie weggedeelten de snelheidsbeperking weer wordt afgeschaft. Er zijn op de A12 bij Voorburg, op de A12 bij Utrecht en op de A20 bij Rotterdam niet minder maar juist méér files ontstaan. Kamerlid Hofstra (VVD): 'Doel van de maatregel was onder meer om de doorstroming te verbeteren. Dat is mislukt. Ik wil daarom dat de minister zo snel mogelijk de knoppen omzet en de cijfers van 80 kilometer per uur verandert in 100 kilometer per uur.' Kamerlid Van Hijum (CDA): 'Wij willen af van de zones waar het aantoonbaar niet werkt.'

Ook Kamerlid Hermans (LPF) wil zo snel mogelijk van de zones af. Al enkele weken na invoering van de maatregel stelde hij vragen aan minister Peijs (Verkeer en Waterstaat, CDA). 'Bent u bereid de invoering van de vakken terug te draaien als files toenemen?' vroeg hij. Antwoord van de minister: 'Als op den duur blijkt dat de files door de genomen maatregel blijvend zijn toegenomen, wordt de maatregel heroverwogen.'

Een van de aanbieders van verkeersinformatie, de VID, kwam deze week met cijfers over het fileleed in het eerste kwartaal van dit jaar. Volgens de VID is de filedruk (lengte maal duur van files) in de 80-kilometerzones met 28,8 procent toegenomen terwijl op de rest van het wegennet de filedruk met 19,2 procent is gestegen.

De verklaringen voor het extra grote fileleed in de 80-kilometerzones verschillen. 'Wat wij waarnemen is dat er in de zones waar de files zijn toegenomen, minder verkeer is op de linker rijstrook. Daardoor wordt het op de rechter rijstrook drukker, en is het moeilijker geworden om in- en uit te voegen', zegt een woordvoerder van rijkswaterstaat.

Henk van Zuylen, hoogleraar dynamisch verkeersmanagement aan de Technische Universiteit Delft: '80 kilometer per uur ligt lager dan de snelheid die een maximale doorstroming garandeert, namelijk tussen de 90 en 100 kilometer per uur.' Of de maatregel succesvol is, hangt volgens Van Zuylen af van de vraag op welke plaats die is genomen. 'Bij Overschie komen zo veel verschillende verkeersstromen samen dat een lage en gelijkmatige snelheid tot minder files kan leiden.' Elders is dat onzeker, stelt Van Zuylen, en is het misschien beter om een deel van het grote aantal op- en afritten op het Nederlandse wegennet af te sluiten. 'Nu maken we van het wegennet een verkeersriool.'

Een verkeersagent die niet met zijn naam in de krant wil, vertelt wat hij dagelijks op de wegen rondom Utrecht ziet: dat automobilisten bijna allemaal precies 80 kilometer per uur rijden, en niet meer durven in te halen uit angst voor een bekeuring door de camera's van de trajectcontrole.

Een psychologische oorzaak derhalve? Hoogleraar verkeerspsychologie J. Rothengatter van de Rijksuniversiteit Groningen: 'De cijfers zijn in tegenspraak met de verwachtingen. De enige speculatie die ik kan geven, is dat automobilisten die worden gedwongen om 80 kilometer te gaan rijden, een onthaastingsrespons vertonen.' Tijdens een normale spits van 120 kilometer per uur zijn mensen bereid een korte volgafstand van 0,7 seconden tot de voorgaande auto aan te houden. 'Maar bij de 80 kilometer zones denken ze: 'ik kan toch niet harder, ik ga relaxed rijden, ik houd een volgafstand van 1,2 seconden aan of zelfs 2 seconden zoals de politie formeel hanteert'. Daardoor krijg je files.'

Minister Peijs lijkt zich niet zomaar gewonnen te geven. De maatregel was immers niet uitsluitend bedoeld om files te verminderen. Het ging erom de luchtkwaliteit te verbeteren in de omgeving langs de snelweg. Je zou weliswaar zeggen dat de luchtkwaliteit óók niet bij files is gebaat, want juist het optrekken en afremmen van auto's in de file schaadt de luchtkwaliteit.

Maar de resultaten van onderzoek daarnaar zijn er nog niet. Hoogleraar dynamisch verkeersmanagement Van Zuylen: 'Laat de Tweede Kamer zich met andere zaken bezighouden dan met een puur verkeerskundig probleem.'

    • Arjen Schreuder