Afghanistan is geen Irak

In een deel van Pakistan waarde meeste Amerikanen vrijwel geen weet van hebben, is een soort mislukte mini-staat ontstaan die toevlucht biedt aan de grootste vijanden van de Verenigde Staten. Het is een kleinere versie van het Afghanistan van voor '9/11' en het vormt een rechtstreekse bedreiging voor Amerikaanse nationale veiligheidsbelangen.

Waziristan en de noordwestelijke grensprovincie, waar Osama bin Laden en Talibaan-leider Mullah Omar zich schuilhouden, zijn uitgegroeid tot een belangrijk toevluchtsoord waar de Talibaan en Al-Qaeda oefenen, werven, uitrusten en zich voorbereiden op de volgende aanslagen op de Amerikaanse, Afghaanse en NAVO-troepen in Afghanistan. Bij de laatste, op 29 maart, sneuvelden een Amerikaanse en een Canadese soldaat.

De Verenigde Staten staan voor een duivels dilemma. Het is uitgesloten dat de opleiding van leger en politie in Afghanistan zal leiden tot een strijdmacht die zichzelf kan verdedigen zolang de Talibaan hun toevlucht in Pakistan kunnen zoeken.

De Verenigde Staten mogen achtervolgen tot over de grens, maar ze kunnen Waziristan niet binnenvallen; zo'n operatie zou weinig kans van slagen hebben en zou een crisis in de Amerikaanse betrekkingen met Pakistan teweegbrengen.

Vertrekken uit Afghanistan betekent dat de Talibaan zullen terugkeren, samen met Bin Laden en Al-Qaeda. De enige reële keuze is om te blijven en daarmee de vijand het land grotendeels te ontzeggen. Dat betekent militaire aanwezigheid voor onbepaalde tijd van de NAVO en de VS in Afghanistan.

Geen enkele Amerikaanse regeringsfunctionaris zal het in het openbaar zeggen, maar de conclusie is duidelijk: wij zullen nog heel lang in Afghanistan blijven, veel langer dan in Irak. De Afghanen hebben een eenvoudige oplossing voor het probleem van het toevluchtsoord: Washington zou de Pakistaanse president Musharraf moeten opdragen de grensgebieden uit te kammen. De Pakistani hebben een even eenvoudig antwoord: ze hebben in samenwerking met de Amerikanen al honderden terroristen aangehouden of gedood. De Afghanen, die Musharraf hevig wantrouwen, geloven dit niet; ze zijn de VS dankbaar dat ze hen van de gehate Talibaan hebben bevrijd, maar ze vinden Washington te inschikkelijk jegens Pakistan.

De strijd tegen drugs heeft grote prioriteit voor Washington en de Europese Unie. Bijna 90 procent van de heroïne wereldwijd komt uit Afghanistan. Volgens officiële rapporten van de VS en de VN is dankzij the war on drugs vorig jaar de papaveroogst met 4 procent gedaald - niet echt om over naar huis te schrijven. De pogingen om met Amerikaanse steun de Afghaanse vrouwen de kans op een beter leven te geven, bieden daarentegen grootse mogelijkheden. Laura Bush komt de eer toe dat ze hiervan een halszaak heeft gemaakt. De eis dat meer dan 25 procent van de zetels in de Nationale Assemblee aan vrouwen voorbehouden moest zijn was gewaagd, maar heeft gewerkt. Ik heb 10 vrouwelijke parlementsleden gesproken; ze waren bezielder en opgewekter over hun land dan hun mannelijke collega's. Als ze een vrouwenfractie vormen, een proces dat met steun van het Democratic Institute for International Affairs inmiddels is begonnen, zullen ze een stuwende kracht achter de vooruitgang worden. Maar laat niemand de vooruitgang voor vrouwen op de hogere niveaus (er is zelfs een vrouwelijke provinciegouverneur) verwarren met een wezenlijke verandering voor het gemiddelde meisje of de gemiddelde vrouw. Telkens als Afghanistan probeerde de status van vrouwen te verhogen, sloegen de mannen terug. Dat zullen ze blijven doen. Voor vrouwen op het platteland is van vooruitgang niet of nauwelijks sprake.

Hét symbool van Afghanistan, de burqa die vrouwen van top tot teen bedekt, blijft nog wijd en zijd in gebruik. Een blijmoedig lid van de provinciale raad in Herat vertelde me dat ze geen voorstander van de burqa was, maar haar 'mooie' 15-jarige dochter niet zonder de straat op durfde te laten gaan. 'De burqa is mijn wapen', zei ze. En 'zelfopoffering' - die vrouwen door hun familie wordt opgedrongen als ze de strenge gedragscodes schenden - is in opkomst.

Herat, de enige grote stad in het westen, typeert de complexe toestand in Afghanistan. Het ligt amper 150 kilometer van de Iraanse grens maar beleeft een economische hausse en heeft bijna geen last van de Talibaan-dreiging. Maar de economie wordt grotendeels gevoed door Iran, dat ter plaatse zichtbaar wint aan economische en politieke invloed.

Ziedaar de ultieme paradox van een toch al zo paradoxale toestand: onze 'strategische bondgenoot' (om met president Bush te spreken) Pakistan biedt in het oosten een toevlucht aan de Talibaan en Al-Qaeda, terwijl in het westen een land van de 'as van het kwaad' een stabiliserende rol speelt.

Op den duur streeft Iran hier in feite natuurlijk hetzelfde strategische doel na als het overal doet: de vorming van een shi'itisch gebied dat zich uitstrekt van Libanon tot zo ver mogelijk in het oosten.

Als zoveel op het spel staat, is het verbazend dat de Amerikaanse regering in haar laatste herziene begroting maar een schijntje voor de Afghaanse wederopbouw heeft gevraagd (zo'n 40 miljoen dollar), terwijl het ministerie van Buitenlandse Zaken en de Amerikaanse ambassade om het tienvoudige hadden verzocht. Erger nog, het Congres heeft nog eens extra in het toegekende bedrag gesneden en het tot 4 miljoen dollar teruggebracht.

Het valt te hopen dat deze bezuinigingen gewoon een vergissing waren als gevolg van de orkaan Katrina en ambtelijke verwarring. Afghanistan zal moeilijk blijven, en we moeten het daar veel beter doen. Het gevaar bestaat altijd dat onze aanwezigheid mettertijd tot een Irak-achtige anti-Amerikaans vreemdelingenhaat zal leiden (in een land met een beruchte geschiedenis van vreemdelingenhaat). Maar Afghanistan is geen Irak.

Het is geen langetermijnstrategie om onze vijanden het land te ontzeggen, maar van levensbelang in het huidige stadium van de geschiedenis, vooral omdat Irak op een steeds somberder toekomst afstrompelt.

Richard Holbrooke is oud-ambassadeur van de Verenigde Staten bij de Verenigde Naties. © The Washington Post

    • Richard Holbrooke