Zwarte

Er is nog een kwestie blijven liggen: de argumenten waarmee de 'Stichting eer- en herstelbetalingen slachtoffers slavernijverleden Suriname' bezwaar heeft gemaakt tegen het woord negerzoen.

Zoals bekend heeft de Tilburgse fabrikant Van der Breggen besloten de negerzoenen om te dopen tot Buys Zoenen, naar B. Buys, de man die deze zoetigheid in 1920 bedacht. Hier en daar was te horen dat de naam negerzoen nu verboden is (,,dat mag ook al niet meer, het moet niet gekker worden'), maar dat is een misverstand: negerzoen is geen merknaam maar een soortnaam, een algemene aanduiding voor zo'n met donkere chocolade bedekte schuimbol.

En al was het een merknaam, dan nog is er natuurlijk geen sprake van een verbod: het staat iedereen vrij om zo'n bol een negerzoen te blijven noemen, welke politiek correcte naam de fabrikant er ook voor verzint. Op de lange termijn kan zo'n naamsverandering er wel toe bijdragen dat het woord in vergetelheid raakt, maar dat kan decennia duren.

Wat mij vooral trof was het argument dat de Stichting Slavernijverleden tegen de negerzoen in stelling bracht. In deze krant werd het als volgt samengevat: 'De stichting verwerpt de naam omdat de term negers is bedacht door Nederlanders die zwarte mensen uit Afrika haalden voor slavenarbeid op hun plantages.'

In de oorspronkelijke brief van de stichting aan de koekfabrikant staat het iets genuanceerder, namelijk: 'De door Nederlanders bedachte en toegepaste term 'neger' op de Afrikaanse mens wordt als scheldwoord en beledigend aangemerkt in de 14e editie van de Grote Van Dale; vele Afrikaans-Nederlandse burgers ervaren de term 'negerzoen' als kwetsend en beledigend vanwege het feit dat hun voorouders die uit Afrika naar de America's waren geïmporteerd en daar in slavernij c.q. dwangarbeid werden gedompeld, te veel herinnerd worden aan deze zeer onterende periode.'

Kort samengevat: Nederlanders hebben het woord neger bedacht, dit wordt nu door sommigen als beledigend ervaren (kijk maar in Van Dale), en daarom moeten ook samenstellingen met neger- verdwijnen, want die zijn daardoor ook kwetsend.

Juist is dat neger tegenwoordig door sommigen als kwetsend wordt ervaren. Ik wil daar best rekening mee houden, maar ik raak er een beetje van in de war. Wat moet het dan zijn? Zwarte wordt volgens mij ook als kwetsend ervaren (al staat dit niet in Van Dale), zwarte mensen krijg ik mijn strot niet uit, en 'Afrikaans-Nederlandse burgers' is mij te lang en te algemeen. Moet een Surinamer voortaan 'Afrikaanse Nederlander uit Suriname' heten? Zoals gezegd: ik ben op dit punt even de weg kwijt.

Is het ook juist dat neger is bedacht door Nederlandse slavendrijvers? Het ligt eraan hoe je het bekijkt. Wij hebben de slavenhandel afgekeken van de Portugezen, die het op hun beurt afkeken van de Arabieren. De Portugezen spraken van negro, dat ook bij ons een tijd de gewone vorm is geweest (vroegste vindplaats 1617). In 1644 is de vorm neger voor het eerst aangetroffen, in een publicatie van Iohannes de Laet, een bestuurder van de West-Indische Compagnie. Het woord duikt op in een lijst waarop de vracht van een buitgemaakt Spaans of Portugees schip wordt geïnventariseerd.

Dus ja, er is een verband met slavernij, maar je kunt het woord neger geen Nederlandse uitvinding noemen. Uiteindelijk gaat het terug op het Latijnse niger, dat 'zwart' of 'donker' betekent. Zo donker als de meeste inwoners van Afrika ten zuiden van de Sahara nu eenmaal zijn.

    • Ewoud Sanders